Het onbekende bombardement

Tweede Wereldoorlog Duitse bommen op de Blauwburgwal in Amsterdam zorgden op 11 mei 1940 voor een drama. Nu komt er eindelijk een gedenksteen.

Op Pinksterzaterdag 11 mei 1940, daags na de Duitse inval, speelde een negenjarig meisje op de brug over de Herengracht bij de Blauwburgwal.

Het was vlak voor elf uur. Ze was met haar vriendinnen aan het knikkeren. Ze bleef even alleen achter toen haar vriendinnen bij hun moeder een glas warme chocola gingen drinken.

Juist op dat moment liet een Duitse bommenwerper vier brisantbommen vallen van 250 kilo explosief materiaal met een grote, verwoestende kracht. Het meisje, ze heette Cecilia Maria Antonia Vos, was een van de jongste slachtoffers van de 44 dodelijk getroffenen in dit nagenoeg vergeten Amsterdamse bombardement.

De panden na de bom van 11 mei 1940. Foto Stadsarchief Amsterdam

Het is aan Fred Geukes Foppen (1942) te danken dat deze gebeurtenis eindelijk aandacht krijgt. Foppen: „Als scheikundig ingenieur nam ik deel aan een onderzoek van de Radboud Universiteit Nijmegen en Stadsarchief Amsterdam naar doodsoorzaken in de stad tussen 1854 en 1940. Ik deed een onverwachte vondst: tientallen doden op 11 mei met als doodsoorzaak ‘bominslag’. Verrassend, want aan dit eerste bombardement in Nederland op de tweede dag van de oorlog is nauwelijks ruchtbaarheid gegeven. Ik ben twee jaar gaan speuren en heb de namen van alle 44 doden gevonden via rouwadvertenties, overlijdensaktes en rapporten van de schouwarts en politie.”

Wat Foppen betreurt is dat hij geen toegang kreeg tot het archief van het AMC, waar zich de lijst bevindt van de 79 gewonden die in het toenmalige Binnen Gasthuis en Wilhelmina Gasthuis werden binnengebracht. Hij had graag, net als met de nabestaanden van de doden, in contact willen komen met nabestaanden van de gewonden.

Een vierde bom ligt nog altijd verscholen in de modder van de Herengracht, vlak tegen de kade, waar een terras is

De bommenwerper, een Junkers Ju 88, liet een bom vallen op de Blauwburgwal, hoek Herengracht, waar hij zeven panden vernietigde met twaalf woningen. In het hoekpand was café Pelle gevestigd, dat geheel werd weggevaagd. Twee bommen vielen in de grachten van Herengracht en Blauwburgwal, en ontploften. Een vierde bom, die niet is ontploft, ligt nog altijd verscholen in het water en de modder van de Herengracht, vlak tegen de kade, waar een terras is. De gemeente is hiervan op de hoogte.

Over deze dramatische gebeurtenis en zijn zoektocht naar de gewonden en doden schreef Foppen een interessant boekje, Bommen op de Blauwburgwal (Champlemy Pers Amsterdam, 15 euro).

„Over het waarom de Junkers zijn bommen afwierp, bestaat nog steeds geen duidelijkheid”, aldus Foppen. „Vermoedelijk was hij onderweg naar het huidige Magna Plaza waar destijds het hoofdpostkantoor was gevestigd. In de kelder daarvan zat de gehele militaire luchtverkeersleiding van Schiphol, dat was bij de Duitsers bekend. Ooggetuigen meldden dat het vliegtuig onderweg was naar Schiphol, maar is getroffen door luchtafweergeschut en de bommen losliet voordat het in het IJ stortte. Daarover bestaat geen zekerheid en logboeken van het betreffende vliegtuig zijn er niet. Bovendien is het de vraag of je vanaf de Blauwburgwal het IJ kunt zien. Het toestel is overigens nooit geborgen.”

De inslag van de Luftwaffe-bommen trof de wijde omtrek. Ook in de Langestraat eiste de explosie haar dodelijke tol – en tot aan de Noordermarkt gingen de ramen aan stukken. Nu Foppen uit grote empathie met de slachtoffers alle namen heeft achterhaald, wil hij een gedenksteen onthullen aan de gevel van het huidige pand op de hoek van Blauwburgwal en Herengracht, waar de meeste doden te betreuren waren. Het trof hem dat nabestaanden in de rouwadvertenties op een enkele uitzondering na „geen melding maken van een Duitse bom maar van een ‘noodlottig ongeval’ of slechts van een ‘ongeluk’. Men was op die heel prille oorlogsdag al bang voor represailles van de bezetter. Want zij lazen de kranten.”

De hoek Herengracht/Blauwburgwal in 1936 met op de hoek café Pelle. Foto Stadsarchief Amsterdam

Het is de bedoeling van Foppen in samenwerking met het Buurtinitiatief Herdenking Blauwburgwal op 11 mei volgend jaar de gedenksteen, waarvoor de voorlopige omgevingsvergunning is verleend, te onthullen. „Het is onze grote wens dat er zoveel mogelijk nabestaanden en familieleden bij de onthulling aanwezig zijn”, zegt Foppen. „Zij kunnen zich aanmelden op buurtkrant7@gmail.com. Opdat de onthulling waardig zal zijn, met grote belangstelling.”