Duitse sociaal-democraten deinzen terug voor snelle breuk met Merkels coalitie

SPD-congres In Berlijn bleek vrijdag dat zowel het nieuwe leiderschap van de sociaal-democraten als het partijcongres niet wil breken met CDU/CSU, ondanks herhaaldelijke dreigementen daarmee.

De nieuwe SPD-voorzitters Norbert Walter-Borjans and Saskia Esken, vrijdag op de partijconferentie in Berlijn.
De nieuwe SPD-voorzitters Norbert Walter-Borjans and Saskia Esken, vrijdag op de partijconferentie in Berlijn. Foto Jens Meyer / AP

De SPD deinst terug voor een snelle breuk in de coalitie met de CSU en CDU van bondskanselier Angela Merkel. Wel willen de Duitse sociaal-democraten zich met een linksere koers meer profileren. Dat bleek vrijdag, op de eerste dag van een driedaags partijcongres van de SPD in Berlijn.

Vorig weekeinde nog had de SPD twijfel gezaaid over haar bereidheid door te regeren met de christen-democraten. Na een maandenlange campagne om het voorzitterschap won zaterdag een duo dat de zogenoemde Grote Coalitie uitdrukkelijk niet steunde: de relatief onbekende Norbert Walter-Borjans en Saskia Esken. Kritiek op de coalitie was kern van hun campagne.

Zo kondigde Esken in november nog aan dat ze het partijcongres zou aanbevelen tegen voortzetting van de coalitie te stemmen, mocht het regeerakkoord niet opengebroken kunnen worden. Coalitiepartners CDU en CSU willen niets weten van nieuwe onderhandelingen over het regeerakkoord.

Het nieuwe voorzittersduo matigde zijn toon al snel nadat zondag bekend was geworden dat de meeste SPD-leden hen hadden verkozen boven minister van Financiën Olaf Scholz en Klara Geywitz. Het partijcongres bekrachtigde deze vrijdag de keuze van leden voor het nieuwe duo.

„Ik was en ben nog steeds sceptisch over de toekomst van deze Grote Coalitie” zei Esken tegen het partijcongres. Maar ze beval de afgevaardigden desondanks aan om de regering met CDU en CSU een „realistische kans op voortzetting” te geven, „niet meer, maar ook niet minder”. Ze had nu zelfs lovende woorden over voor wat de regering tot nu toe heeft bereikt: „Daar kunnen we mee voor de dag komen.”

Lees ook: SPD linksaf, coalitie in gevaar

Herstel van de eenheid van de partij heeft nu duidelijk prioriteit voor het nieuwe duo – en ook voor het partijcongres. Dat besloot het aantal vicevoorzitters uit te breiden van drie naar vijf. Daardoor kon zowel minister van Sociale Zaken Hubertus Heil, voorstander van de coalitie, vicevoorzitter worden, als de invloedrijke leider van de Jonge Socialisten, Kevin Kühnert. De laatste heeft de afgelopen twee jaar onvermoeibaar campagne gevoerd tegen de Grote Coalitie, maar afgelopen week draaide ook hij opeens bij: het zou onverstandig zijn om snel te breken, verklaarde hij tot veler verrassing.

Olaf Scholz, behalve minister van Financiën ook vicekanselier, blijft voorlopig in beide functies aan, ondanks zijn nederlaag in de strijd om het leiderschap. Volgens Duitse media heeft hij daarvoor van het partijbestuur wel de verzekering gevraagd dat hij niet opnieuw met CDU en CSU over zaken hoeft te onderhandelen waarover hij eerder compromissen met ze heeft gesloten.

Linkse profiel verscherpt

Het nieuwe voorzittersduo wil dat de SPD haar linkse profiel verscherpt door onder meer verhoging van het minimumloon, verregaande maatregelen voor het klimaat en afschaffing van de afspraak dat de staat geen nieuwe schulden maakt. „Als het links is ons in te zetten voor gelijke kansen in de samenleving”, zei Walter-Borjans, „als het links is ons in te zetten tegen racisme en discriminatie, laten we dan samen ordelijk linksaf slaan.”

Hij distantieerde zich bovendien van het huidige regeringsbeleid om de defensiebegroting stapsgewijs te verhogen. Hij noemde dat „een militarisering van de buitenlandse politiek”. De begroting voor 2020 is overigens al goedgekeurd door de Bondsdag, inclusief meer geld voor defensie.

Een onmiddellijke breuk in de coalitie is nu van de baan: het congres stemde met grote meerderheid tegen een motie om onmiddellijk te breken. Maar hoe het de komende maanden verder gaat blijft onduidelijk.

De twee partijvoorzitters gaan nu samen met fractievoorzitter en vicekanselier Scholz spreken met de christen-democraten over aanpassingen van het regeerakkoord. Daarna zal deze kleine groep SPD-leiders beslissen of ze de coalitie nog in staat achten de verlangens van de SPD uit te voeren – waarmee dan de vraag ‘breken of niet?’ opnieuw actueel wordt.