Recensie

Recensie Beeldende kunst

Charlotte Dumas laat het vonken tussen mens en wild dier

Film In de nieuwe film van Charlotte Dumas spelen paarden opnieuw een grote rol. In ‘Yorishiro’ dwaalt een geest in de vorm van een vijfjarig paardenmeisje door Japan. Te zien in De Pont, Tilburg.

Beeld uit de film ‘Yorishiro’ (2019, 20 minuten) van Charlotte Dumas.
Beeld uit de film ‘Yorishiro’ (2019, 20 minuten) van Charlotte Dumas. Foto Charlotte Dumas

In het detail schuilt het oog van de fotograaf. Dat detail – zo weten we van het fotowerk van de Nederlandse fotograaf en filmmaker Charlotte Dumas (1977) – kan zich verschuilen in de weerspiegeling van zonlicht in een paardenoog, de schaduw op de goudgrijze vacht van een bejaarde golden retriever of de porseleinen hand van een vijfjarig meisje.

Dumas studeerde in 2000 af aan de Rietveld Academie en heeft sindsdien naam gemaakt met foto’s van dieren – honden, wolven, tijgers en vooral paarden. Die foto’s zijn het tegendeel van sentimentele dierenplaatjes. Eerder zijn het trage mijmeringen over schoonheid, de ‘ziel’ van het dier en de (on)mogelijkheid om die ziel als mens ooit te vatten.

In dat kader past ook de nieuwste, twintig minuten durende film die Charlotte Dumas op het ruige Japanse eiland Yonaguni en in dichtbebouwd Japan heeft gemaakt. De titel Yorishiro verwijst naar het vehikel dat tijdens een religieuze ceremonie de ziel van een natuurgeest incorporeert. Zo’n ‘yorishiro’ kan een rots zijn of een boom, maar ook een zuil, een banier, of – zoals in Dumas’ film – een klein meisje van vijf.

Beeld uit ‘Yorishiro’ (2019) van Charlotte Dumas. Foto Charlotte Dumas

Paardeneiland

Dat meisje is gekleed in een paars paardenpak dat losjes om haar heen floddert. Zo, met een capuchon van donkerblauwe manen, wandelt dit meisjesachtige paardje door een grootstedelijk, vervreemdend Japan. We volgen haar op haar tocht langs een onaanraakbaar tempelpaard dat – verboden te aaien – zorgvuldig gesneden schijfjes wortel gevoerd krijgt, terwijl hippe Japanners selfies maken. Het meisje hangt als een verwaarloosde zwerfpony op de grond naast een snoepautomaat. Ze valt in slaap op de achterbank van een taxi en we zien haar in het raamkozijn van een hotelkamer op de 20ste etage in stilte suikerklontjes oppeuzelen. Uiteindelijk reist ze naar het afgelegen eiland Yonaguni, waar wilde paarden wonen.

De paarden op Yonaguni spelen ook een grote rol in Charlotte Dumas’ vorige film Shio (2018). In Yorishiro doorsnijdt Dumas de reis van het paardenmeisje met beelden van de paarden op het verre eiland. Ze zoomt in op hun dikke vacht, op de manier waarop ze de elementen verduren. Ze filmt ze als moeder wakend over een onhandig jong dat probeert te slapen tegen een rots.

‘Yorishiro’ Foto Charlotte Dumas

Vonk

De overeenkomsten tussen mens en paard, veulen en kind, merrie en moeder, liggen in Yorishiro soms wat voor de hand. Wat de film zo sterk maakt is Dumas’ cameravoering. Door in te zoomen op die kleine details – tijdloos mooi, sprookjesachtig en daardoor losstaand van onze jachtige wereld – ontstaat er soms een vonk tussen mens en wild dier, tussen regisseur en paard, paard en kind. Er ontstaat een gevoel van vertrouwen. Dat vertrouwen is woordeloos, fragiel en kwetsbaar. Als je niet oplet is het zo weer weg.