PSV: club in crisis, maar dat gaat zonder stampij

Voetbal PSV won een van zijn laatste negen wedstrijden . Maar rond de club blijft het kalm: geen spreekkoren, geen spandoeken. „In Eindhoven blijft alles intern.”

PSV-trainer Mark van Bommel na de 2-1 nederlaag tegen Willem II, begin november
PSV-trainer Mark van Bommel na de 2-1 nederlaag tegen Willem II, begin november Foto Olaf Kraak/ANP

Trainingscomplex de Herdgang, Eindhoven, zondag 11 maart 2012. PSV-coach Fred Rutten staat naast de spelersbus, tegenover een opgedroogde sloot, waar zo’n 150 boze supporters zich hebben verzameld. Eerder op de dag heeft PSV verloren bij NAC Breda, de derde nederlaag op rij. Het kampioenschap raakt uit zicht. Rutten wordt naar buiten geroepen.

„Ik werk al acht jaar bij deze club, dacht je dat het mij niet pijn doet wat er gebeurt?”, zegt Rutten, die druk met zijn handen gebaart, staand tussen de jonge Georginio Wijnaldum en Memphis Depay. Fans vragen of hij de spelers nog kan raken, kan motiveren. Rutten, met overslaande stem: „Als iedereen dat gevoel heeft, óók mijn spelers, was ik allang weggeweest.”

Een dag later wordt hij ontslagen.

Daar tussen de fans besefte Rutten al dat een vertrek onafwendbaar was, mede doordat hij geen goede band had met toenmalig algemeen directeur Tiny Sanders. Rutten, nu: „Je moet wel uit een ei komen om sommige dingen niet aan te voelen.”

Tegelijkertijd verraste het hem dat het opwachten van de spelersbus juist bij PSV kon gebeuren. Dit is niet iets dat bij de club past, zegt Rutten, die in verschillende functies werkzaam was bij PSV. „Daarom was het ook zo’n rare ervaring.”

PSV staat niet bekend als een club waar het snel explodeert. Ook in de huidige sportieve crisis – met één zege in de laatste negen wedstrijden – blijft het relatief rustig rond de club. Op social media broeit de onvrede wel, maar: spandoeken of spreekkoren waarin wordt opgeroepen tot het vertrek van coach Mark van Bommel of directieleden zijn nog niet vernomen.

Crisis zonder mikpunt, zonder slachtoffers – vooralsnog. „Maar het lijntje waarop we met z’n allen lopen is intussen flinterdun”, zei algemeen directeur Toon Gerbrands deze week in het AD. De indirecte boodschap die je in dat interview kon lezen: een nieuwe misstap zal waarschijnlijk consequenties hebben. PSV, derde met dertien punten achterstand op koploper Ajax, speelt zaterdagavond thuis tegen Fortuna Sittard.

De vraag is: hoe kan het dat het de afgelopen weken zo kalm is gebleven?

Macht en invloed

„Naar buiten toe is het in Eindhoven altijd rustig”, zegt Rutten. Hij werkte ook bij Feyenoord, waar hij de dynamiek rond de club – zeker bij tegenslag – als intenser ervoer. „Bij Feyenoord moeten er spanningsvelden zijn. Dat is ook vanuit de historie. Daar gedijt die club bij. Ieder woord komt naar buiten, in Eindhoven blijft dat allemaal intern. Daarin zit het grote verschil.”

Natuurlijk is er bij PSV soms „trammelant”, zegt journalist Rik Elfrink, vaste PSV-watcher bij het Eindhovens Dagblad. „Natuurlijk zijn er trainers of spelers die niet met elkaar kunnen opschieten. Maar dat komt hier doorgaans allemaal wat minder snel naar buiten. Er zijn niet zoveel mensen die zich geroepen voelen om alles te veroordelen of meteen de club in de fik te zetten.”

Rond PSV is niemand die uit is op veel macht of invloed, zegt voormalig PSV-voorzitter Rob Westerhof. „Ik heb ze niet kunnen ontdekken. Er zijn ook geen mensen die zodanig financieel geïnvesteerd hebben, dat ze vinden dat ze het voor het zeggen moeten hebben.” In de top is het rustig: uit een inventarisatie van NRC bleek onlangs dat PSV een van de weinige eredivisieclubs is waar niet of zelden een commissaris uit onvrede opstapt.

Een ‘vijfde colonne’ – onzichtbare krachten die soms opspelen bij Ajax en Feyenoord – bestaat niet bij PSV, zeggen meerdere betrokkenen. „Ik zou die niet kennen”, zegt Jan Reker, voormalig trainer en directeur van PSV.

Bovendien: er is geen clubicoon die regelmatig tegen de club aan schopt, zoals Willem van Hanegem bij Feyenoord via zijn column in het AD of Johan Cruijff voor zijn overlijden bij Ajax (via De Telegraaf). PSV-legende en clubambassadeur Willy van der Kuijlen blijft op de achtergrond.

Ja, de broers Willy en René van de Kerkhof roeren zich soms. „Maar die hebben absoluut niet de status die Van Hanegem heeft”, zegt Rutten. Elfrink: „Ronald Waterreus is wel eens kritisch, en Arnold Bruggink. Maar dat zijn niet mensen die meteen gaan schreeuwen om een andere trainer.”

Aad de Mos, oud-coach van onder meer Ajax en PSV, zei eerder in de Volkskrant: „De landelijke pers staat niet meteen voor de deur bij een nederlaag. Je kunt lekker trainen in de Brabantse bossen.”

Geen ontslagcultuur

Gemoedelijkheid – ook in crisistijd. PSV kent geen ontslagcultuur. Precies zes jaar geleden stond Phillip Cocu tiende met PSV na zestien duels, met slechts twintig punten. Thuis was met 6-2 verloren van Vitesse. Maar Cocu mocht aanblijven – en werd uiteindelijk drie keer landskampioen met PSV.

Rutten en Eric Gerets zijn de enige twee PSV-trainers die ontslagen werden deze eeuw. Gerets was een vriend van toenmalig voorzitter Harry van Raaij, die met pijn in zijn hart dat besluit moest nemen. Reker: „Op een bepaald moment gaat het niet meer, hè. Maar Gerets was daarna nog van harte welkom bij PSV.”

Westerhof, voorzitter tussen 2004 en 2006, zegt dat PSV als club „makkelijk” te leiden is, mede door de verwevenheid met Philips. Het collectieve van Philips, sterk geworteld in de Eindhovense samenleving, zag hij terug in de club. „Mij viel die chemie op: wij horen bij Philips. Veel werknemers bij PSV kwamen van Philips. Dat gaf een stuk rust. Het uitvoerend personeel is heel stabiel, het zijn al jarenlang dezelfde mensen.”

Lees ook: Ondanks de crisis bij PSV blijft Mark van Bommel strijdbaar

Die geborgenheid is ook te vinden bij de familie Van Kemenade, een begrip bij PSV. Zij exploiteren al decennia de horeca op de Herdgang en in die rol verzorgen zij ook het eten voor het eerste elftal. „Het was net een huiskamer”, zegt Reker, die de familie binnenhaalde bij de club. „Je was altijd welkom. De koffie stond altijd klaar.”

De familie Van Kemenade zorgt voor een „enorme onderlinge band”, zegt Westerhof. „Indirect blijft het daardoor in de spelersgroep ook relatief rustig. Die voelen zich daar thuis. Als het sportief minder gaat, houdt men wel die warmte, die vastigheid. Die rust straalt door naar de rest van de club.”

Nu vol achter de ploeg

PSV-fan Harrie Timmermans zegt „buikpijn” te hebben van de huidige situatie. „Ergens is er een einde aan de pijngrens.” Als voorzitter van Supportersvereniging PSV, die 15.000 leden vertegenwoordigt, constateert hij echter ook dat het vanuit de fans „relatief rustig” blijft.

Deze week is op social media opgeroepen om nu vol achter de ploeg te gaan staan, voor het duel tegen Fortuna. „Juist in slechte tijden kun je laten zien wat echte clubliefde is”, zegt Timmermans. „Dat vind ik het mooie aan een crisis. Het verenigt.”

De lijnen bij PSV zijn kort. Verschillende geledingen zijn in staat om snel om tafel te zitten en samen de schouders eronder te zetten. „In plaats van dat we een hoop stampij maken, waar de buitenwereld van mee kan genieten”, zegt Timmermans, in het dagelijks leven gemeentesecretaris in Heusden. „We drinken een bak koffie en vertellen elkaar achter gesloten deuren de waarheid. Dat gaat er dan echt niet zo gemoedelijk aan toe.”

Voor de uitwedstrijd bij Willem II, vorige maand, vond er een bijeenkomst plaats met vertegenwoordigers van supportersgroepen die in gesprek gingen met Van Bommel, Gerbrands en technisch directeur John de Jong. Timmermans: „Al onze zorgen, pijnpunten en vragen hebben we daar op tafel gelegd.”

Begin deze week leverde Timmermans via persbureau ANP voorzichtig kritiek op de clubleiding. Hij zei: „Waar moeten we vertrouwen aan ontlenen dat het tij gekeerd kan worden? Wij als supporters hebben het recht om die vraag te stellen.” Die uitleg kwam, via het interview van Gerbrands in het AD, waarin de directeur ook zei dat Timmermans altijd welkom is voor een kop koffie.

Supportersgroepen staan dicht bij de club en worden bij veel zaken betrokken. Timmermans zegt dat ze zich „serieus” genomen voelen door de clubleiding. Elfrink: „Daardoor gebeurt het ook niet zo snel dat bussen worden opgewacht, of dat je in het stadion allerlei losse initiatieven krijgt. Het overleg is redelijk goed met de hardere jongens.”

Thermostaat

De relatie met de supporters was een van de pijnpunten in een rapport uit 2013 over de clubcultuur, met de titel: ‘De thermostaat moet een paar graden hoger’. „De warmte” bij PSV was verdwenen en supporters voelden zich buitengesteld.

„Een van de aanbevelingen was om de banden met de supporters aan te halen, want die dreigde verloren te gaan”, zegt Timmermans, die lid was van het ‘forum’ dat de club doorlichtte.

Dat rapport viel nog in de periode-Sanders, de algemeen directeur die in 2014 vertrok. Zijn opvolger Gerbrands heeft geïnvesteerd in de samenwerking met fangroepen, zegt Timmermans. Bij vergaderingen tussen supporters en club – het zogeheten ‘PSV Klankbord’ – schuift nu regelmatig de directie aan.

Dat lijkt zich nu terug te betalen. „We zijn redelijk, gaan er niet met de botte bijl in”, zegt Timmermans. Maar iedereen voelt aan: als het zaterdagavond misgaat tegen Fortuna, lijkt de positie van Van Bommel onhoudbaar.