Opinie

Maak deze boeken verplicht leesvoer voor scholieren

Michel Krielaars

Sinterklaas verraste me met de kostbare facsimileuitgave Het geheim van Marten Toonder. Het is een prachtboek met uitvergrote tekeningen, die eens te meer laten zien dat deze striptekenaar en verhalenverteller tot de groten van de Nederlandse tekenkunst en literatuur behoort. Behalve veel Tom Poes en Ollie B. Bommel bevat het tekeningen van Kappie, Koning Hollewijn, Panda, Japie Makreel en ‘dievenboeken’ met tekeningen van anderen die hij als voorbeeld nam. Vooral zijn verzameling ‘gestolen’ bootjes en schepen viel me op. Eén zeilbootje van een ander kom je overal in zijn werk tegen. Zo’n klein bootje tekenen is blijkbaar heel moeilijk.

In zijn nawoord citeert Wim Hazeu Toonder: ‘Door een afwijking die zich al vrij snel na mijn geboorte openbaarde verviel ik tot een vertelbehoefte, die zich uitte in het samenstellen van strips.’ Je begrijpt meteen waarom de pogingen van Toonders vader om zijn zoon van het ongewisse kunstenaarsbestaan te weerhouden vergeefs waren. Zo nam Toonder sr., een kapitein op de grote vaart, hem een keer mee aan boord in de hoop dat hij interessante mensen zou ontmoeten die hem van het artistieke pad af zouden brengen. De enige interessante passagier bleek echter een ex-medewerker van de Felix the Cat-strips te zijn.

Ook was die vader zelf medeplichtig aan de ongebreidelde vertelzucht van zijn zoon, omdat hij hem altijd over zijn eigen stoere, aangedikte avonturen vertelde. Later zou Toonder (1912-2005) over die belevenissen van zijn vader opmerken: ‘Leugens vertellen is zoveel leuker dan de waarheid.’

Het leukst vond ik het om te lezen dat Toonder het personage van Ollie B. Bommel gebaseerd heeft op Oliver Hardy (van Stan Laurel). Eigenlijk is dat ook niet zo vreemd, want in hun onhandigheid, postuur en manier van bewegen lijken de beide Ollies sprekend op elkaar.

En dan is er nog Dorknoper, de gezagsgetrouwe ambtenaar, voor wie empathie niet bestaat. Hij ontstond toen Jacob Lentz, ambtenaar bij het Centrale Bevolkingsregister, tijdens de Duitse bezetting een onvervalsbaar persoonsbewijs ontwikkelde waarmee de Jodenvervolging en de jacht op het verzet konden worden geoptimaliseerd.

Dorknopers kom je nog altijd overal tegen. Je hebt er de dreigende schaduwen van Toonders tekeningen niet bij nodig. En ook Wammes Waggel, die al kort na zijn geboorte op papier voor een grote mileuramp waarschuwde, is van alle tijden. Een trouwer lid van GroenLinks kun je je niet voorstellen.

Het vrouwenquotum is daarentegen laag in de wereld van Toonder, al telt zijn Doddeltje, die superieur is aan alle mannen om haar heen, voor tien. Toonder vond vrouwen nu eenmaal veel moeilijker om te tekenen dan mannen. Ze waren ‘ongrijpbare, geheimzinnige wezens’. En omdat veel van zijn vrouwen op oosterse prinsessen lijken, vraag je je af of hij ze op die scheepsreis met zijn vader heeft ontmoet.

Ik zou Toonder nooit hebben ontdekt als er geen krant had bestaan. Nog voordat ik kon lezen werd ik al betoverd door zijn tekeningen, die het verhaal al voor een deel vertelden. Later kwamen daar als toetje die originele teksten bij.

Je zou bijna willen dat Toonders boeken verplicht lees- en kijkvoer wordt op de middelbare scholen om jongeren beter te leren lezen en ze alvast wat inzicht in de samenleving te geven. ‘Als u begrijpt wat ik bedoel’, zou Heer Bommel zeggen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.