Opinie

Sneue, nieuwe wereld

Christiaan Weijts

De eerste robotsupermarkt, zonder kassa’s, scanners of mensen staat op Schiphol. Tegenover een oliebollenkraam en de laatste I Amsterdam-letters, heeft Albert Heijn een testwinkel geplaatst, ter grootte van een zeecontainer.

Je pinpas opent de deur, je grist je versnaperingen uit de vitrinekasten en stapt terug de kou in. De rest deden camera’s en gewichtssensoren op de „smart-schappen”, zoals de medewerker binnen ze noemt. Alleen tijdens deze testfase staat hij hier. Hij bladert door bestelbonnen, en spreekt dan de filosofische woorden: „In principe draait alles ook zonder mij.”

In nrc.next schreef ik acht jaar geleden een essay met zorgen over de oprukkende onbemande wereld.

Onbeménst, zul je inmiddels wel moeten zeggen, maar verder is het nog steeds geldig. Al denk ik er iets milder over. Maakt onbemand per se ook onbemind? Het afscheid van de meisjes die me dagelijks vragen of ik pannenzegels spaar, een bonuskaart heb of de bon wil, zal niet het pijnlijkste zijn uit mijn bestaan. In feite zíjn zij al robots. Technologie kan ze juist bevrijden uit hun geestdodende werk, zodat de vrijgekomen arbeidskracht zich kan richten op humanere doelen.

Jumbo experimenteert met exact het omgekeerde: de kletskassa, waar eenzame ouderen terechtkunnen voor een praatje. Sneue, nieuwe wereld, waarin de retailsector in het gat moet springen waar het sociale welzijnswerk faalt of wegbezuinigd is.

School alle kassazombies om tot medewerkers in de zorg, het onderwijs, de politie, de kinderopvang en ons land is in één klap van alle problemen af. Ook nog eens bevredigender, zulk werk: daarbij draait alles in principe juist niet zonder ons.

Wat wel vragen oproept: de halve meter aan disclaimer-teksten naast de ingang van de testwinkel. Die gaan over onze privacy en zijn zo geruststellend dat het begint te knagen. Heus, ze werken niet met gezichtsherkenning, camerabeelden en looproutes worden gewist, en zijn „op geen enkele wijze naar jou te herleiden.”

Ik geloof de supermarkt op zijn woord. Ik geloof ook dat alles kantelt zodra die slimme schappen gemeengoed zijn. Dan kun je vast nog steeds kiezen voor anonimiteit, maar dan mis je wel de mooie kortingen. Geef je je persoonlijke looppatronen en shopgedrag prijs aan de algoritmen, dan toveren die precies die begeerde bonusbanketletter in je blikveld.

In principe draait de consumptiemachine ook zonder onze bewuste wil. Vermoedelijk zal dat minder publieke weerstand wekken dan die andere AH-pilot, die vorige week is stopgezet. Medewerkers moesten foto’s in ondergoed sturen, voor bedrijfskleding op maat.

Een hilarische allegorie van onze sneue, nieuwe wereld. Wie zich uitkleedt krijgt een aanbod perfect op maat.

Christiaan Weijts schrijft op deze plek iedere vrijdag een column.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.