Eveline Aendekerk, directeur CPNB: „Het maakt voor de CPNB niet uit wat je leest, als je maar leest.”

Foto Maikel Thijssen

Interview

‘Lezen moet een cup-a-soup moment worden’

Eveline Aendekerk, directeur CPNB De boekenverkoop daalt, het leesplezier neemt af. Eveline Aendekerk wil mensen prikkelen tot lezen. Ze is de nieuwe directeur van de CPNB, die het Nederlandse boek promoot.

„Ik ben nog even aan het bijkomen van de cijfers van het PISA-onderzoek”, zegt Eveline Aendekerk bij binnenkomst. Als directeur van de CPNB, de stichting die namens de boekenbranche het Nederlandse boek promoot, vindt ze de cijfers van het internationaal vergelijkend onderzoek PISA heftig. Van een kwart van de vijftienjarigen blijkt de leesvaardigheid dermate slecht dat ze niet als ‘mondige burger kunnen functioneren in deze samenleving’. Daarnaast is het in geen van de 77 onderzochte landen zo slecht gesteld met het leesplezier onder vijftienjarigen als in Nederland.

De sombere cijfers, die maandag bekend werden, weerspiegelen enigszins hoe het is gesteld met het boekenvak. Het aantal verkochte boeken is dit jaar opnieuw gedaald. Naar verwachting is de daling vergeleken met vorig jaar zo rond de 4,5 procent. Het aantal boeken dat mensen in de bibliotheken lenen is van 2017 op 2018 met 6 procent gedaald.

„Bibliotheken hebben veel meer functies gekregen, dat is voor sommige best lastig”, aldus Aendekerk. Het aantal bezoekers is gestegen, „die komen voor bijvoorbeeld taal of huiswerkcursussen. Ook het aantal uitgeleende ebooks en luisterboeken is gestegen. Er zijn zelfs enkele bibliotheken die zeggen dat die fysieke boeken voor hen niet echt meer hoeven”.

Lees ook: ‘Welke zestienjarige heeft er nou plezier aan de verplichte leeslijst?’

CPNB: lezer, niet boek centraal

Om het tij te keren zet de CPNB zich nadrukkelijker in op het bereiken van de lezer. Niet het boek, maar de lezer staat centraal. Er komt bijvoorbeeld een samenwerking met de online leescommunity Hebban.nl, dat maandelijks een half miljoen bezoekers trekt.

Daarnaast zet de CPNB meer in op ‘sterke merken’ als de Kinderboekenweek en de Boekenweek, en komt er vijf keer per jaar een nieuwe cadeaucampagne, die bedoeld is om mensen die een cadeau zoeken te laten kiezen voor het boek. Influencers als rapper Sef, Yvette van Boven of Rutger Bregman prijzen een boek aan onder de noemer ‘geef meer met een boek’.

Campagnes die minder lezers bereiken – de Maand van de Spiritualiteit, de Gouden Strop, de speciale uitgaven tijdens de Poëzieweek en de Maand van de Geschiedenis – worden niet meer georganiseerd vanuit de CPNB. Geld speelt hierbij een rol; de CPNB-begroting van 6 miljoen euro is steeds moeilijker bij elkaar te krijgen.

Dat kan dus ten koste gaan van het kwetsbaarste genre binnen de literatuur, de poëzie. „We blijven poëzie als genre centraal stellen, maar dan binnen de andere campagnes”, legt Aendekerk uit. „Gedichtendag en de poëzietafel bestonden al, die blijven heus bestaan. Maar de bundel die wij in de Poëzieweek uitgaven, die stopt in 2021. De oplage ervan was al klein en de mensen die je ermee bereikt lezen al poëzie. In de Kinderboekenweek kun je bijvoorbeeld ook wat met poëzie doen, we denken dat dat meer effect heeft.”

Jongere lezers

De Boekenweek, de Nationale Voorleesdagen, de Gouden Griffels, de Kinderboekenweek, de NS Publieksprijs, Nederland Leest en de Kookboekenweek blijven voorlopig zoals ze waren. Met deze campagnes wil CPNB zich meer richten op verschillende groepen lezers: de jongeren en de incidentele lezers.

„Bij de volwassenen is dat complex: We onderscheiden vier groepen mensen. Om te beginnen de mensen die veel tijd hebben en veel willen lezen, dat zijn vaak de ouderen zeg maar – ik chargeer even. Dan heb je mensen die niet willen lezen en er geen tijd voor hebben. Dat er een groep niet-lezers is, moet je accepteren.

„Dan heb je de groep mensen die wel willen, maar denken dat ze geen tijd hebben. Die groep is interessant. Bij hen kun je lezen voorstellen als een soort ‘cup-a-soup moment’, iets wat je inbouwt in de dagelijkse routine. Je vraagt ze: ‘Wat doe je voordat je gaat slapen? Netflixen? Probeer in plaats daarvan eens een boek.’

„En dan heb je als vierde groep de mensen die denken dat ze lezen niet leuk vinden. Die moet je prikkelen door te laten zien wat er allemaal te lezen is. De laatste twee groepen zijn cruciaal om de boekverkoop te verbeteren.”

En richten jullie je bij die groepen op een bepaald type boek?

„Het maakt voor de CPNB niet uit wat je leest en hoe je leest, als je maar leest en als je maar naar de boekwinkel of bibliotheek gaat. In principe maakt het ons ook niet uit of je dat online doet of offline, maar als consument heb je wel de sleutel in handen als je nadenkt over de toekomst van retail in het algemeen. Wat voor straten houd je over als iedereen alles online koopt? Uit onderzoek blijkt dat een boekhandel de winkelstraat letterlijk en figuurlijk verrijkt. Dus persoonlijk zou ik wel willen pleiten ook naar de fysieke boekhandel te gaan.”

Is de CPNB er voor verkoopbevordering of voor leesbevordering?

„We gaan voor beide. De missie is het leven van mensen verrijken door ze meer boeken te laten lezen. Hoe meet je dat? Door verkoop. We willen worden afgerekend op meer bezoeken aan de boekhandel.”

90 procent van de Nederlanders weet wat de Kinderboekenweek is, zegt Aendekerk. „Maar boekhandelaren zeggen ook dat ze weinig jonge ouders zien, de dertigers die een boek kopen voor hun kind. De traditie dat je tijdens de Kinderboekenweek een boek koopt is er niet meer. De kinderboekenverkoop is met zo’n 11 procent gedaald dit jaar. Al komt dat ook doordat er geen echte jeugd-kaskraker is geweest.

„Fictie verkocht goed, al daalde ook daarvan de afzet met 2,5 procent. Dat komt misschien ook door Lucinda Riley [auteur van de Zeven -zussen-reeks, red]. „Je kunt vinden van haar boeken wat je wilt, maar misschien heeft ze dit jaar het boekenvak deze zomer wel de noodzakelijke boost gegeven. Je hebt tegenwoordig al met 20.000 verkochte exemplaren een bestseller. De drempel voor een officieel Gouden boek hebben we naar beneden moeten bijstellen, anders kan er nooit meer één worden uitgereikt. [van 250.000 in 2016 naar 200.000 nu, red.]”

Jullie zoeken fondsen, werken met ambassadeurs en influencers. Het klinkt bijna alsof het boekenvak in de sector van de goede doelen is beland.

„Dat is natuurlijk al wel een beetje het geval. Kijk naar wie er in uitgeverijen investeren, vaak zijn dat mecenassen. We zijn niet zielig, maar we moeten wel zuinig zijn op het boek en het literaire klimaat in Nederland. Dat is toch de vrijhaven die je nodig hebt.”