Last minute dichten? Dit is de man achter Mick’s Rijmwoordenboek

Interview Michael Janus Mick’s Rijmwoordenboek wordt vooral de laatste dagen voor 5 december veel bezocht. Meest gezocht: woorden die rijmen op ‘jou’.

Pieten op huisbezoek bij een gezin in Utrecht, op zondag 1 december.
Pieten op huisbezoek bij een gezin in Utrecht, op zondag 1 december. Foto Dieuwertje Bravenboer

Nederlanders dichten graag tegen de deadline. Elk jaar weer, zo ziet software-ontwikkelaar Michael Janus in de statistieken van Mick’s Rijmwoordenboek. Deze dagen is zijn site plots één van de populairste websites van Nederland.

Thuis bij Janus, in een kalme woonwijk in het Brabantse Vlijmen, kijken zijn twee zoons Nickelodeon, allebei met een smartphone op schoot. De jongste gelooft sinds dit jaar niet meer in Sinterklaas, dus kan er vrijuit worden gesproken.

Janus moet – als de journalist weg is – echt weer achter de computer. Controleren of zijn site, gerund vanuit de hoek van zijn woonkamer, nog draait. Afgelopen dagen lag-ie ineens plat. „Ben je zo de helft van je bezoek kwijt.”

Mick’s Rijmwoordenboek bestaat sinds 1999 en is op het oog nooit veranderd. De website trekt in november en december op goeie dagen tussen de 300.000 en 350.000 bezoekers. Vorig jaar trok de site – „een leuke bijverdienste” – op 5 december een half miljoen last minute-dichters.

Het afzeikgedicht, het luie gedicht of het veel te lange gedicht. Renske de Greef onderscheidt zeven soorten Sinterklaasgedichten

Hoe is dit ooit begonnen?

Michael Janus: „In mijn studententijd schreef ik schunnige limericks voor mijn vrienden. Een traditie. Toen dacht ik: kan ik geen computerprogramma maken dat op basis van alle limericks automatisch nieuwe limericks genereert? Toen zeiden mijn vrienden: dat moet je online zetten. Die rijmwoorden heb ik er handmatig ingezet. Een simpel algoritme zorgt voor logische combinaties.”

Het was gelijk een hit?

„Ik kreeg die dag meteen een mailtje van de vakgroep van de universiteit, waar ik de site had gehost. Wat ben je aan het doen? Ze hadden ineens serverproblemen. Daarna heb ik het op een laptop in de meterkast laten draaien. Tegenwoordig staat alles in de cloud.”

Zijn we op een andere manier gaan dichten?

„Kijk, ik zie natuurlijk alleen de laatste woorden van zinnen. Dat is nooit veranderd. ‘Jou’ staat op één. En ‘jaar’. Zinnen als ‘wat zal ik eens maken voor jou’ en ‘wat heeft de Sint voor jou dit jaar?’ veranderen natuurlijk nooit. Ik heb wat modewoorden toegevoegd in de loop der jaren, zoals ‘Trump’ of ‘Verstappen’. Ik heb wel eens mailtjes gekregen van een rapper, die zei dat er meer slang in zou moeten. Niet een hele bekende overigens. Ik had in ieder geval nog nooit van hem gehoord. ”

Het gesprek komt op het gedicht dat op tafel ligt. Geschreven door de oppas, bedoeld voor de kinderen van Janus.

Na dat klussen in de kou en wind.

Heb ik een kadootje voor papa en mama aan ieder kind

Wat maakt een goed gedicht?

„Dit kan beter, natuurlijk. Eigenlijk moeten de zinnen ongeveer evenveel lettergrepen hebben. Aan de andere kant, dat amateuristische siert ook wel het Sinterklaasgedicht. Echte dichters kijken of het metrum klopt, en weet ik ‘t allemaal. Wat ik zelf het leukst vind: als je kan zien wie het heeft geschreven. En dan een beetje een sneer uitdelen. Het moet allemaal niet te lief.”

In tijden van Big Tech heb jij blijkbaar iets gemaakt dat Google niet kan?

„Nou ja, Google zou dit ook wel kunnen hoor, zo moeilijk is het allemaal niet. Ik denk dat ik geluk had dat ik op tijd was. Ik heb op het juiste moment een goeie url kunnen bemachtigen (rijmwoordenboek.nl). Het uiterlijk van de site helpt ook mee, lekker retro. Mensen zeiden heel lang: moet je dat niet veranderen? Daarna was het ineens: het is hartstikke lelijk, dat moet je echt nooit meer veranderen. Die lelijkheid is mijn trademark.”

Wat is jouw droom voor die site? Dat je een paar woorden intypt en er zo een gedicht uit komt rollen?

„Ik ben de afgelopen maanden bezig geweest om er een functionaliteit bij te maken. Met hulp van machine learning wil ik dat de site hele zinnen kan genereren. Het is nog niet heel goed. Het rijmt wel en de lengte van de zinnen klopt, maar daar is ook wel alles mee gezegd.”

Denk je dat een computer ooit zo goed kan dichten als mensen?

„Misschien wordt de computer ooit wel te goed. Zo’n perfect Sinterklaasgedicht, waar alle speelsheid uit gehaald wordt. Om een goed gedicht te maken heb je veel context nodig en dat is lastig voor computers. En, zoals bij alles dat uit computers komt: prima voor het dagelijkse, de massa. Maar als je iets unieks wil, dan wil je dat het van een mens komt. Voorlopig is de computer vooral een hulpmiddel. Juist zinnen van een computer die niet zo goed zijn, kunnen helpen in de menselijke creativiteit.”

Dat blijkt wel als we als test een zin (‘Dit artikel van NRC is nu klaar’) invullen in de nieuwe zinnengenerator van Mick’s Rijmwoordenboek:

Bekijk het afgelopen jaar

Regen glinstert op straatstenen waar

Goeie grap, onrustig staar

Neurie lekker het openbaar

Dit artikel van NRC is nu klaar