Reportage

Dringen en wachten om de dokter te zien in Morecambe

Gezondheidszorg Aan de oogverblindende baai van Morecambe is het fijn wonen, maar zoals overal in Engeland is het geen aangename plek om ziek te worden. „Naar een specialist? Dat duurt maanden.”

In Engeland is het streven om de meeste mensen niet langer dan 18 weken op een ziekenhuiswachtlijst te hebben. In Morecambe en omgeving wordt dat bij lange na niet gehaald.
In Engeland is het streven om de meeste mensen niet langer dan 18 weken op een ziekenhuiswachtlijst te hebben. In Morecambe en omgeving wordt dat bij lange na niet gehaald. Foto Merlin Daleman

Allen heeft dementie en moet drummen. Hij zit een kring met lotgenoten en krijgt een trommel voorgezet. Allen wacht af. Pas als een man en een vrouw met een gitaar een liedje inzetten, gaat hij trommelen. En voorzichtig zingen. „She’ll be coming ’round the mountain when she comes.”

Dan pas ontspant zijn vrouw, die naast hem zit. Ze neemt een slok thee, neemt een hap taart, maakt een praatje. „Het is fijn hier te komen”, zegt ze. „Even vrolijkheid.”

Wat hier gebeurt, heeft formeel niets met de National Health Service (NHS), de Engelse gezondheidsdienst te maken. De zanggroep voor ouderen is een project van More Music, een liefdadigheidsorganisatie die al 25 jaar in de wijk West End van Morecambe zit. „Nee, wij maken muziek en hebben geen directe zorgtaken. Maar juist het onderlinge contact, even weg uit het isolement, is belangrijk”, zegt Loz Kaye, artistiek directeur van More Music. „Het is een vorm van aandacht die de instanties hier steeds minder kunnen bieden”, zegt Kaye, die van 2010 tot 2015 de leider van de Britse Piratenpartij was, maar zich nu louter met More Music bezighoudt. „Het geeft voldoening om te zien hoe wij als muzikanten in dat gat springen, maar zo hoort het niet.”

Over veel zaken zijn de meningen in Morecambe verdeeld. De een wijst op de teloorgang en de uittocht van winkels en voorzieningen, de ander roemt de imposante strandboulevard en het oogverblindende uitzicht over de baai. Een plek om trots op te zijn, hoor je dan.

Waar men het wel over eens is: met zorgvoorzieningen is het slecht gesteld. Vorige week schreef The Guardian dat meer dan vijftigduizend bewoners van Morecambe en de omliggende dorpjes, de helft van het totaal, staan ingeschreven bij één gefuseerde huisartsenpraktijk met twintig artsen.

Een drama, zegt Thomas Mather (72). Hij groeide hier op, runde een bouwbedrijf en is nu druk met zijn vissersboot. „De grijze garnaal uit Morecambe Bay is lekkerder dan welke andere grijze garnaal dan ook”, zegt hij. Voor geen goud wil hij hier weg. „Maar het is frustrerend om drie weken te moeten wachten om je huisarts te zien. Naar een specialist? Dat duurt maanden.”

Veel liefde, weinig geld

De statistieken die de ziekenhuizen rondom Morecambe bijhouden geven Mather gelijk. De meest recente cijfers, die van september, tonen dat er 20.875 patiënten op een wachtlijst staan. De NHS in Engeland heeft als doel dat 92 procent van de patiënten hooguit 18 weken moet wachten voor een behandeling bij een specialist.

In en rondom Morecambe wordt dat streefcijfer niet gehaald: slechts 79,3 procent van patiënten op de wachtlijst stond er minder dan 18 weken op. In heel Engeland (Schotland, Wales en Noord-Ierland hebben hun eigen NHS-varianten) werd 82,7 procent van de wachtenden op tijd geholpen.

Toch koestert de bevolking een diepe liefde voor de NHS. „Ik kan niet onder woorden brengen hoe trots ik op de NHS ben”, zegt Anita Mather, de echtgenoot van Thomas.

Engelsen dragen via belastingen bij aan de NHS, opgericht tijdens de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog. Het gebruik van het gezondheidszorgsysteem is echter gratis. Dat is een vorm van barmhartigheid die volgens de Engelsen hun ware volksaard kenmerkt: kapitalisme is geen vies woord, maar als het op ziekte aankomt, is iedereen gelijk. Daarom huiveren veel Engelsen bij het idee dat een post-Brexit-handelsdeal met de Verenigde Staten meer marktwerking en de komst van Amerikaanse zorgverzekeraars naar de NHS kan betekenen.

Lees ook: Volle wachtkamers in de winter maar Britten zijn trots op hun zorg

Hoe geliefd ook, het stelsel krijgt structureel te weinig geld. Iedere winter, als meer mensen ziek worden, is het crisis: oplopende wachttijden, verhalen van schrijnende situaties in ziekenhuizen. De beste specialisten en meest vermaarde instituten behoren tot de wereldtop, en toch is Engeland geen aangename plek om ziek te worden.

In de campagne belooft Boris Johnson vijftigduizend extra verpleegkundigen als zijn Conservatieven een meerderheid behalen. Labour wil jaarlijks de begroting van de NHS met 4 procent laten stijgen.

Thuis wonen

Meer aandacht voor de NHS is welkom, vindt Anita Mather, maar het is niet alleen een kwestie van geld of personeel. „Het gaat er ook om hoe ziekenhuizen bestuurd worden”, zegt ze. Ze werkt in een privékliniek voor psychiatrische zorg en zat lang in het management. Haar kliniek was voor medische zorg afhankelijk van de NHS en Mather zag de afgelopen jaren het reactievermogen dalen. „De boekhouders maken de dienst uit”, zegt ze.

Ze wijst op het Royal Albert Hospital in Lancaster, van 1870 tot 1996 een grote psychiatrische instelling in de buurt. „In de jaren negentig vond de politiek dat het beter was patiënten thuis te laten wonen”, zegt Mather.

„De poor sods kregen pillen mee en werd verteld: bugger off”, vult haar man aan. „Nou, het ligt genuanceerder, maar efficiëntie-overwegingen speelden een rol”, zegt Anita Mather. Het imposante Victoriaanse pand is nu een conservatief-islamitische kostschool voor meisjes.

Bij More Music is de zanggroep voor ouderen afgelopen. Directeur Kaye weet dat de Brexit gevoelig ligt, de meningen zijn verdeeld. Toch kan hij zijn chagrijn niet onderdrukken. Hoe kan de NHS na uittreden voldoende verpleegkundigen en artsen uit de EU aantrekken? Hoe kan de staatskas vergrijzing financieren als de Brexit een economische klap veroorzaakt?

„In plaats van schel gekrijs over de Brexit zou de discussie in het Lagerhuis daarover moeten gaan”, zegt Kaye. De zaal met ouderen loopt leeg. Ze dalen de trap af op weg naar de uitgang. Kaye: „Het zijn deze gemeenschappen die door de Brexit het hardst geraakt worden.”

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Vandaag: Waar gaan de verkiezingen in het VK nu écht over?

U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.