Reportage

Werken als cipier? Brede schouders zijn niet meer genoeg

Collega’s gezocht De gevangenis in Almelo zoekt personeel en hield open dag. Het vak van cipier wordt complexer. „Dat vraagt om ander personeel.”

Gevangenis de Karelskamp (PI Almelo).
Gevangenis de Karelskamp (PI Almelo). Foto’s Dieuwertje Bravenboer

„Het is hier in Almelo goed zitten”, vertelt directeur Ton Golstein aan een groep van twintig mensen die op de wervingsdag van zijn gevangenis is afgekomen. „En dus is het hier ook goed werken.” Hij en zijn medewerkers zetten vandaag alles op alles om personeel te werven. Op een totaal van 180 werknemers zijn al gauw zo’n vijftig nieuwe collega’s nodig.

Landelijk zoekt de Dienst Justitiële Instellingen (DJI, 13.500 voltijdbanen) de komende jaren telkens 1.000 tot 1.500 nieuwe krachten. Dit is vooral nodig om natuurlijk verloop op te vangen. Relatief veel werknemers gaan met pensioen of vinden op de overspannen arbeidsmarkt makkelijk een andere baan. Maar er is ook personeel nodig met nieuwe vaardigheden, omdat het vak van gevangenbewaarder verandert.

Belangstelling is er genoeg voor de wervingsdag van de PI (penitentiaire inrichting) Almelo. Ieder uur komt deze zaterdag wel een nieuwe groep geïnteresseerden kijken. De gevangenis, met 182 gedetineerden, krijgt vandaag 250 belangstellenden binnen de poort. „In het westen van het land zijn dat er vijftig à zestig”, vertelt Golstein trots. „We kunnen kieskeurig zijn.”

Cv achterlaten

De directeur legt uit dat het oosten van het land zich langzamer herstelt na de economische crisis dan elders. „Daar profiteren wij van; er is hier meer behoefte aan werk.” Een recent rapport van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) bevestigt dit. Zowel starters als werklozen vinden in de Randstad sneller dan gemiddeld een baan.

Geïnteresseerden wordt op de wervingsdag gevraagd hun cv achter te laten. „Om vijftig medewerkers te werven, hebben we wel vijfhonderd sollicitaties nodig”, rekent adviseur bedrijfsvoering Evert van der Leeden voor. Het sollicitatieproces is intensief: „Een psychologische test, een sporttest, een verklaring omtrent het gedrag. Een uitgebreide vragenlijst. En dan moet het ‘klikgesprek’, waarin we kijken of iemand hier past, nog plaatsvinden.”

De instelling organiseert de wervingsdag vooral om sollicitanten kennis te laten maken met de gevangenis. Al vaak is gebleken dat ze anders niet goed kunnen aangeven waarom ze er eigenlijk willen werken. Golstein: „Slechts 20 tot 25 procent komt door het gesprek met de psycholoog heen, waarin deze vraag aan bod komt. Dat hebben we naar 50 à 55 procent weten op te krikken door deze open dagen.”

Een sollicitant (l) en werknemer Evert (r) bekijken een cel. Foto Dieuwertje Bravenboer

Mannen met brede schouders

Kelly (25), die vanwege haar veiligheid alleen bij haar voornaam genoemd mag worden, is intussen een klein jaar aan de slag als complexbeveiliger. Ook zij bezocht eerst een voorlichtingsavond, voordat ze besloot te solliciteren. „Het beeld dat je vooraf hebt, is dat hier mannen met brede schouders en grote handen worden gezocht. Op deze avond ontdekte ik dat andere vaardigheden minstens zo belangrijk zijn. Een stuk levenservaring, bijvoorbeeld. Heb je dat niet, dan hebben gedetineerden dat meteen door en lopen ze over je heen.”

Directeur Golstein legt uit waar zijn ideale nieuwe personeelslid aan voldoet: „Van bewakers wordt steeds vaker verwacht dat ze ook beoordelen of een gedetineerde voldoende vooruitgang boekt.” Minister Sander Dekker (Rechtsbescherming, VVD) diende in 2018 een wetsvoorstel in dat een eind moet maken aan het ‘automatisme’ dat gevangenen na tweederde van hun straf vrij komen. Inmiddels ligt het voorstel bij de Eerste Kamer.

Golstein: „Gedetineerden moeten hun voorwaardelijke invrijheidstelling straks verdienen door hun gedrag in de gevangenis. Daar wordt niet alleen door de mentor of de casemanager, maar ook door bewakers zelf op toegezien.”

Dat beoordelingsvermogen moet het personeel hebben. „En dat vraagt niet alleen om méér personeel, maar ook om ander personeel. Hoger opgeleid, en meer begaan met mensen dan met beveiliging. Daar zoeken we dus ook naar – mensen die echt met die jongens aan de slag willen gaan.”

Foto Dieuwertje Bravenboer

Pieptoon

In het cellencomplex zelf valt op hoe gemoedelijk het contact tussen gedetineerden en bewakers verloopt. Een gevangene die net weer terug is, omdat hij de voorwaarden van zijn voorwaardelijke invrijheidstelling geschonden had, staat vrolijk te pingpongen met een bewaker. Volgens beveiliger Kelly is dat elders in het land anders. Daar gaat het er vaak grimmiger aan toe, zegt ze. „Als iemand uit het westen van het land hier wordt geplaatst, vindt die het hier altijd heel ontspannen.”

De sfeer onder de bezoekers van de wervingsdag is nog wat gespannen. Terwijl de directeur bezig is met zijn welkomstpraatje, gaat er bovendien een indringende pieptoon af. Een bewaker haast zich de zaal uit. Het beeld dat veel bezoekers van gevangenissen hebben, wordt toch vooral bepaald door Amerikaanse tv-series, en dan roept zo’n alarmsignaal al snel associaties op met een uitbraakpoging. Maar het blijkt gewoon om een rookalarm te gaan.

Ook de pieper waarmee bewakers zijn uitgerust, illustreert verandering in het werk als gevangenbewaarder: digitalisering. Plaatsvervangend directeur Frank Geers: „Je moet met apparaten kunnen omgaan. Sommige van onze huidige personeelsleden zijn nog niet klaar voor de verdere digitalisering, die typen bij wijze van spreken nog met één vinger.” De cipier van de toekomst heeft volgens hem een app bij de hand, waar hij voortdurend informatie in moet noteren. „Toch blijft het ook dan vooral mensenwerk”, zegt Geers.

Nadat ze de eerste schroom van zich af hebben geworpen, stellen de bezoekers hun vragen. Een enkeling loopt naar de balie en levert alvast een cv in. Directeuren Golstein en Geers slaan de interesse goedkeurend gade. „We zien eigenlijk al meteen wie hier past en wie niet”, zegt Golstein. Een bepaalde alertheid, een interesse in andere mensen, een open houding. En mensenkennis, dat is vooral belangrijk. „Gelukkig hebben wij die zelf inmiddels in ruime mate. We kunnen de mens hier elke dag bestuderen.”

De bezinningsruimte in de Karelskamp kan zowel voor moslims als christenen worden ingericht. Foto Dieuwertje Bravenboer