Zeventigste NAVO-verjaardag begint met verbaal geknetter

Terwijl Trump de NAVO verdedigde en Macron uit de tent probeerde te lokken, namen beide leiders gezamenlijk stelling tegen hun Turkse collega Erdogan.

De Franse president Emmanuel Macron (links) en zijn Amerikaanse collega Donald Trump tijdens een persconferentie op de NAVO-top in Londen.
De Franse president Emmanuel Macron (links) en zijn Amerikaanse collega Donald Trump tijdens een persconferentie op de NAVO-top in Londen. Foto Ludovic Macron /AFP

De opmaat naar een tweedaagse NAVO-bijeenkomst van regeringsleiders in Londen was geprikkeld. De Turkse president Erdogan zei nog voor vertrek naar het Verenigd Koninkrijk dat hij een plan voor de verdediging van de Baltische staten tegen Rusland zou blokkeren. President Trump noemde de Franse president Macron tijdens zijn eerste persconferentie in Londen „oneerbiedig”. Macron, op zijn beurt, zei dat hij blijft bij zijn diagnose dat de NAVO hersendood is.

De leiders van de alliantie zijn bijeen om de zeventigste verjaardag van het bondgenootschap te vieren, maar ook om frustraties te uiten en om over de toekomst te praten. De verbale schermutselingen voorspelden een lastige bijeenkomst, waarin de hoofdrollen in eerste instantie vertolkt werden door de presidenten Trump, Macron en Erdogan.

Lees ook NAVO al vaker bijna dood maar weer opgekrabbeld

Venijnige kritiek

Trump veranderde daarbij van positie. Was hij oorspronkelijk de grootste criticus van de NAVO, nu verdedigde hij het bondgenootschap tegen Franse kritiek en was op een aantal punten ronduit venijnig jegens Macron. Desondanks namen beiden stelling tegen Erdogan.

Met de provocatie van Macron dat het verbond „hersendood” is werd een discussie over de toekomst van het bondgenootschap op de bijeenkomst in Londen onontkoombaar. Trump noemde die opmerking „nasty” en haalde meteen even uit: „Niemand heeft de NAVO harder nodig dan Frankrijk.”

De relatie tussen Parijs en Washington werd ook belast doordat de VS maandag dreigden een importtarief van 100 procent te hanteren voor Franse producten waaronder champagne, nadat formeel was vastgesteld dat een Franse digitale belasting leidt tot oneerlijke behandeling van Amerikaanse techbedrijven.

De VS namen maandag wederom het VK, Frankrijk, Spanje en Duitsland op de korrel wegens illegale subsidies voor vliegtuigbouwer Airbus.

‘Turkije krijgt zijn zin niet ’

Erdogan en de rest van de NAVO-landen hebben al jaren een verschil van mening over de Koerdische militie YPG. Ankara ziet de groepering als terroristische organisatie, de VS en andere landen zien in de YPG een waardevolle bondgenoot in de strijd tegen IS in Syrië. Erdogan eist dat de NAVO-landen de YPG tot terreurgroep bestempelen. Zo niet dan wil hij plannen voor de verdediging van Polen en de Baltische staten blokkeren. De Amerikaanse minister van Defensie Mark Esper zei voor de top al dat de VS niet van plan waren Turkije zijn zin te geven.

Trump, die zelf in het verleden voor spanningen in de NAVO zorgde door het verbond „achterhaald” te noemen en Europese landen de maat te nemen, verdedigde het bondgenootschap. Trump zei dat de NAVO een belangrijk doel diende en dat Macron’s opmerking een belediging was voor de overige lidstaten. „Het is een zeer, zeer gemene opmerking. Ik denk dat ze een hoge werkloosheid hebben in Frankrijk. Frankrijk doet het economisch helemaal niet goed.” Ook zei Trump over Macron: „Ik kijk naar hem en ik zeg dat hij meer bescherming nodig heeft dan wie ook, en ik zie hem weg bewegen.”

‘Wil je een paar IS-strijders?’

Opvallend was ook de woordenwisseling tussen Macron en Trump over IS-strijders. De VS willen dat de Europeanen hun strijders terughalen. Frankrijk doet dat mondjesmaat. ,,Wil je een paar fijne IS-strijders van me”, zei Trump uitdagend tegen Macron. Maar hij zei tegelijk dat de twee landen óók als partners hadden samengewerkt.

Beide kemphanen richten hun aandacht op de Turkse president. Trump zei dat de VS sancties tegen Turkije in overweging nemen om Erdogan te straffen voor de aanschaf van een Russisch antiraketsysteem. Macron zei dat je geen lid van de NAVO kunt zijn als je een Russisch wapensysteem koopt.

Defensie-uitgaven

De lage defensie-uitgaven in Europa die Trump al jaren hekelt, zullen ook deze bijeenkomst een rol spelen. Trump kondigde aan woensdag met kanselier Merkel over de lage Duitse uitgaven te spreken. Op de vraag of hij bereid was landen te verdedigen die niet voldoen aan de NAVO-uitgavennorm zei Trump: „Dat is een interessante vraag, nietwaar?”

De bijeenkomst in Londen is geen formele topconferentie maar een bescheiden ‘Leaders’ Meeting’. Die bestaat uit een reeks bilaterale ontmoetingen, een receptie op Buckingham Palace op dinsdagavond en een korte vergadering woensdagochtend.

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Vandaag: Is de NAVO echt ‘hersendood’?

U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.