Opinie

Pak klimaatverandering aan bij de bron: de fossiele sector

De plannen van de landen met de grootste kolen-, olie- en gasproductie ondermijnen internationale klimaatafspraken. Het is hoog tijd voor maatregelen die het klimaatprobleem bij de bron aanpakken, schrijven en . Ook in Nederland.
Foto Jerry Lampen/ANP

De boodschap van het jaarlijkse Emissions Gap Report van het VN-Milieuprogramma, dat twee weken geleden werd gepubliceerd, was weer dezelfde. De ambities van landen om hun broeikasgasuitstoot te verminderen zijn verre van voldoende om de doelstelling van het akkoord van Parijs te halen en de wereldwijde opwarming ruim onder de 2 graden te houden.
Na jaren aanmodderen is het nu vijf voor twaalf. Er moeten harde en concrete keuzes gemaakt worden: de productie van fossiele brandstoffen moet omlaag. Onderzoek laat zien dat van de bekende voorraden 88 procent van de kolen, 52 procent van de olie en 35 procent van het gas in de grond moeten blijven om gevaarlijke klimaatverandering te voorkomen.

Productie opschroeven

Maar vorige week liet een ander nieuw rapport van het VN-Milieuprogramma en vijf onderzoeksinstellingen zien dat de belangrijkste fossiele producenten de realiteit nog niet erkennen. Sterker nog: ze hebben plannen om hun productie van fossiele brandstoffen op te schroeven. Volgens de huidige plannen willen ze in 2030 de helft meer fossiele brandstoffen uit de grond halen dan mogelijk is om een wereldwijde opwarming van 2 graden te voorkomen.
Harde maatregelen om het aanbod van fossiele brandstoffen aan banden te leggen zijn dus nodig, zoals het wegnemen van staatssteun of het weigeren van nieuwe vergunningen voor olie- en gaswinning. Zulke maatregelen om het aanbod te verminderen vormen een belangrijke aanvulling op beleid gericht op het verminderen van de vraag naar fossiele brandstoffen door bijvoorbeeld een CO₂-taks.
Dit vergt uiteindelijk actie in de belangrijkste producentenlanden zelf, waaronder de Verenigde Staten, China, Australië, Rusland en Saoedi-Arabië. Maar ook Nederland kan een belangrijke rol spelen. De Nederlandse regering bouwt de gasproductie in Groningen langzaam af. Dit beleid moet worden doorgetrokken naar de Noordzee. Nederland voegt zich dan bij de trendsetters: zo heeft Nieuw Zeeland recentelijk een wet aangenomen om nieuwe olie- en gaswinning te beëindigen, en Duitsland wil uiterlijk 2038 een complete “Kohleausstieg”.

Niet meer investeren

Ook de financiering van de fossiele industrie moet worden aangepakt. Organisaties zoals de Europese Investeringsbank hebben onlangs besloten om niet meer te investeren in de productie van fossiele brandstoffen. Nederland zou dit ook overheidsbeleid moeten maken. Ook commerciële banken moeten hun verantwoordelijkheid nemen. ABN Amro is inmiddels gestopt met het financieren van de meest vervuilende projecten, zoals teerzandproductie in Canada. ING daarentegen investeert nog volop in de fossiele industrie: afgelopen drie jaar naar schatting 26 miljard dollar (23,5 miljard euro), waaronder 307 miljoen in olie- en gaswinning in het Noordpoolgebied en 107 miljoen in fracking. De Europese Unie ontwikkelt op dit moment wetgeving om de financiële sector te bewegen tot het verduurzamen van investeringen. De Nederlandse overheid zou ambitieuze wetgeving moeten ondersteunen die ervoor zorgt dat investeringen in fossiele brandstoffen worden afgeremd.

Nederland kan, als kwetsbaar land voor klimaatverandering, de diplomatieke confrontatie zoeken met Australië

Onder de rijke landen van deze wereld is Nederland een van de kwetsbaarste voor klimaatverandering. Daarom heeft Nederland een goede uitgangspositie om de diplomatieke confrontatie te zoeken met landen als Australië, dat een nieuwe kolenmijn wil goedkeuren ter grootte van de halve Randstad. Uiteraard staat Nederland sterker als hiervoor samenwerking wordt gezocht binnen de EU.

Lees ook: Bij Shell gaat rendement voor duurzaamheid

Ten slotte kan de Nederlandse overheid druk uitoefenen op in Nederland gevestigde bedrijven om hun productieplannen in lijn te brengen met klimaatdoelstellingen op de lange termijn. Zo wil Shell de komende tien jaar 38 procent meer olie produceren – iets waar simpelweg geen ruimte voor is. Shell zegt weliswaar ook te willen verduurzamen, maar het afgewezen bod op Eneco laat zien dat de strategie van Shell nog altijd fossiel is. In deze klimaatcrisis heeft de Nederlandse overheid een verplichting naar haar burgers om zulke strategieën onaantrekkelijk te maken.
De energietransitie gaat niet over één nacht ijs. Maar een zorgvuldige afbouw van de productie van fossiele brandstoffen kan alleen als dit zo snel mogelijk begint. Een eerste stap is de onderkenning dat fossiele productie en het klimaatprobleem ontegenzeglijk met elkaar verbonden zijn. De geflopte beursgang van Saudi Aramco valt mede hierdoor te verklaren. Aan de aandelen hangt een prijskaartje dat gebaseerd is op decennia van olieproductie en hoge olieprijzen, maar in werkelijkheid zal het bedrijf een deel van zijn olievoorraden moeten afschrijven om gevaarlijke klimaatverandering te voorkomen.

Een klimaattest voor projecten

De volgende stap is ervoor zorgen dat klimaatdoelstellingen in acht worden genomen bij eventuele nieuwe productie. Dit betekent bijvoorbeeld stoppen met het bijbouwen van infrastructuur voor de productie van de vervuilendste brandstoffen, zoals bruinkool en teerzand, en het invoeren van een klimaattest voor projecten waarbij het minder duidelijk is of ze in lijn zijn met de doelstellingen van het akkoord van Parijs.
Als iemand zegt te willen stoppen met roken maar wel dagelijks een pakje sigaretten koopt, hoelang neem je die persoon dan serieus? Om gevaarlijke klimaatverandering tegen te gaan moeten wij onze oogkleppen afdoen en erkennen dat dit vereist dat we de productie van fossiele brandstoffen afremmen.

Harro van Asselt (@Harrovanasselt) is onderzoeker aan de University of Eastern Finland Law School, Pieter Pauw (@WP_Pauw) is onderzoeker aan FS-UNEP Centre van de Frankfurt School of Finance and Management.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.