Recensie

Recensie Film

Onzichtbare vrouwenlevens met een happy end

Melodrama Een brute daad van patriarchale wreedheid scheidt twee zussen die in het benauwende Brazilië van de jaren vijftig van avontuur dromen. Waarna hun levens elkaar spiegelen en kruisen.

Eurídice (Carol Duarte) moet het zonder haar geliefde zus Guida stellen in ‘The Invisible Life of Eurídice Gusmão’.
Eurídice (Carol Duarte) moet het zonder haar geliefde zus Guida stellen in ‘The Invisible Life of Eurídice Gusmão’.

De kleuren zijn zo wellustig in de Braziliaanse film The Invisible Life of Eurídice Gusmão, dat het als een schok komt dat er onder al dat genereuze rood, groen en blauw een wereld van seksuele repressie schuilt.

Regisseur Karim Aïnouz (1966) is in Nederland waarschijnlijk het meest bekend van zijn debuutfilm Madame Satã (2002), een gefictionaliseerd en vormvast portret van de zwarte straatvechter, kok, travestiet, meestercrimineel, kortom man van vele dubbellevens João Francisco dos Santos (1900-1976). Aïnouz werkte lang als assistent van Todd Haynes, met wie hij een voorliefde voor camp en melodrama deelt, maar ook het vermogen om een vrouwelijk perspectief te kiezen.

Net zoals in Haynes’ lesbische liefdesdrama Carol (2015) weet hij samen met cameravrouw Hélène Louvart (bekend van Lazzaro felice) in net iets vertekende kaders en hoeken zichtbaar te maken wat in het Brazilië van de jaren vijftig onzichtbaar, want vanzelfsprekend was: een bruut en agressief patriarchaat. De oorspronkelijke titel van de film, A vida invisível, ‘een onzichtbaar leven’, geeft dat net iets beter weer dan de Engelse titel. Want er zijn in deze film vele levens onzichtbaar.

Om te beginnen natuurlijk dat van de zussen Guida en Eurídice. Tieners als de film begint, diep aan elkaar verknocht en vol dromen die hen over de oceaan naar Europa voeren: Guida op avontuur met een Griekse matroos en Eurídice als concertpianiste aan het conservatorium in Wenen. Guida ontsnapt als eerste, maar als zij zwanger en in de steek gelaten terugkeert, doet hun vader iets onvergeeflijks. Hij wijst zijn oudste dochter de deur en beweert dat Eurídice in Europa studeert, waardoor de kans klein is dat de zussen elkaar ooit nog zullen zien. Eurídice is ondertussen als een lam naar de slachtbank geleid en uitgehuwelijkt aan een stompzinnige postbode onder wiens vettige handen elke aanraking een aanranding en alle seks een verkrachting wordt.

Aan het begin van de film is de handeling dicht vervlochten. De eerste scènes na een magisch-realistische opening in de jungle volgen bijna in real time het moment waarop de zussen van elkaar gescheiden worden. De intimiteit tijdens het kleden voor een dinertje. De onvoorwaardelijke trouw die wordt uitgesproken. Terwijl Eurídice een gast van haar ouders vermaakt met haar pianospel, sluipt Guida het huis uit.

Naarmate de tijd verstrijkt en hun levens verder uiteen groeien worden de ellipsen en tijdsprongen groter. Het perspectief ligt bij Guida, die met in voice-over voorgelezen brieven haar zuster probeert te bereiken en een parallel leven voor haar droomt. Ondertussen zien wij hoe het Eurídice echt vergaat. De levens van de zussen vertonen vele parallellen en kruisen elkaar tijdens een onvergetelijke scène in een restaurant halverwege de film bijna weer. Ze zullen hun jeugdige veerkracht nooit helemaal verliezen, maar de slagen die het leven uitdeelt zijn onbarmhartig.

Ondanks een melodramatisch feelgood-einde, dat vast verklaart waarom de film door Brazilië voor de Oscars werd ingezonden, beklijft vooral de weerbarstigheid van de film. De weergaloos indringende fotografie, de camera die de zussen bewust vaak geamputeerd en indirect kadreert, maken hun beknelling bijna fysiek voelbaar.