Reportage

Nieuwe simkaart? Dan moet je in China eerst je gezicht laten scannen

Gezichtsherkenning Wie in China een mobieltje aanschaft, moet sinds deze maand zijn gezicht laten vastleggen. Op steeds meer plaatsen worden gegevens van burgers vastgelegd.

Bezoekers aan een techbeurs in het Chinese Shenzen.
Bezoekers aan een techbeurs in het Chinese Shenzen. Foto Noel Celis / AFP

Voor het raam van de mobiele telefoonwinkel van China Mobile in het centrum van Beijing staan vier kleine witte apparaten te blinken in de stralende zon. Ze lijken fonkelnieuw.

Fan Shuhong, een 32-jarige taallerares, vraagt aan een in blauw pak gestoken werknemer van China Mobile hoe ze haar simkaart moet vervangen. Hij neemt haar mee naar de witte machines.

„Ik heb net Engelse les gegeven aan een paar kleine kinderen, en die hebben met mijn telefoon gespeeld”, vertelt ze. Ze draagt een camelkleurige jas en spreekt vlot Engels. „Toen die kinderen aan mijn telefoon hadden gezeten, had ik opeens geen internet meer.”

De man van China Mobile helpt haar wel even. Eerst voert hij haar telefoonnummer in, in een van de witte apparaten. Dan scant hij haar identiteitsbewijs. Daarna moet ze zo recht mogelijk en heel dichtbij voor de camera van het apparaat gaan staan. De medewerker geeft haar nog een klein zetje verder naar voren. Haar bril moet wel even af.

Dan tekent het apparaat een kader op het scherm. Daarin valt haar gezicht van kin tot en met voorhoofd, haar haren moeten buiten het kader blijven. Als ze beweegt, beweegt het kader mee. Dat betekent dat de gezichtsherkenning gelukt is. Oftewel: haar gezicht zit vanaf nu in de database van de overheid.

Landelijke wet

Sinds 1 december is er een nieuwe, landelijke wet van kracht die Chinese telecombedrijven verplicht om de gezichten van al hun klanten te scannen als ze een nieuwe simkaart komen halen. Officieel is dat om „de wettelijke rechten en belangen van burgers in cyberspace te beschermen” en om identiteitsfraude te voorkomen.

Het past in een trend om alles en iedereen op alle plekken in China te controleren, een honger die vooral onder president Xi Jinping heel groot is geworden. Die controle slaagt ook steeds beter: niet alleen is China een technologische voorloper op dit vlak, ook is er nauwelijks wetgeving die het ongelimiteerd testen en inzetten van de nieuwe technologieën afremt.

Lees meer: Zo stuurt en controleert China zijn burgers

Niet alleen gezichtsherkenning, ook herkenning via de stem is in China sterk in opkomst. Op steeds meer plekken worden stemmonsters gevraagd en opgeslagen. Dinsdag werd bekend dat de Guangfa-bank uit de Zuid-Chinese stad Guangzhou gaat werken met stemherkenning ter identificatie van zijn klanten. Volgens het Chinese ministerie van Openbare Veiligheid is de technologie al zo ver dat een ‘stemafdruk’ in 99,8 procent van de gevallen een accurate vorm van identificatie is.

Met de nieuwe maatregel voor de telecombedrijven gaat het in één klap snel. Er zijn 854 miljoen telecomgebruikers in China, dus als al die gezichten worden gescand, dan maakt het de database van gezichten van Chinese burgers waarover de overheid kan beschikken meteen een heel stuk vollediger.

Fan Shuhong vindt het niet fijn dat ze haar gezicht moest scannen om weer internet te hebben, maar het is nu eenmaal niet anders, zegt ze. „Ik was van de zomer in een hotel in Qingdao, en daar werkten ze al met gezichtsherkenning om in te checken”, vertelt ze. „Ook bij mijn bank gebruiken ze het. En ik word ook voortdurend geobserveerd door allemaal camera’s op straat, dat is al veel langer zo.”

Er komen alleen maar camera’s bij. Beijing wil de toegang tot de metro gaan stroomlijnen door het gebruik van gezichtsherkenning. Dat gebeurt in sommige andere Chinese steden nu al. Er zijn flats waarvan de toegangsdeuren werken op gezichtsherkenning, en als je wilt reizen met de trein of het vliegtuig wordt je gezicht ook gescand.

Fan Shuhong vindt het vervelend dat ze geen enkele grip heeft op wat er met haar persoonlijke informatie gebeurt, maar zonder internet op haar telefoon kan ze gewoon niet leven. „Dan kan ik niet appen. Ik kan geen fiets huren, geen taxi bestellen en ik kan ook niet betalen”, zegt ze. „Dus ik kan kiezen: of ik doe er niet aan mee en ik sta volledig buiten de maatschappij, of ik accepteer het.”

Niet iedereen is zo gedwee: in het Oost-Chinese Hangzhou spande Guo Bing, een hoogleraar aan de Technische Universiteit van Zhejiang, een zaak aan tegen een safaripark dat was overgestapt op identificatie via gezichtsherkenning. Hij weigerde daaraan mee te doen en eiste zijn lidmaatschapsgeld terug. Het safaripark weigerde. De zaak, die ook in de staatsmedia veel aandacht krijgt, komt nu voor de rechter.

„Ik kan me gewoon niet voorstellen dat onze overheid ooit iets zou doen dat schadelijk is voor de burgers

Mei Ge, klant van China Mobile

Die aandacht in staatsmedia wijst erop dat ook in China langzaam de behoefte ontstaat aan regelgeving voor het gebruik van gezichtsherkenning door niet-overheidsinstanties. Eerder ontstond er al onrust over systemen op universiteiten waarmee de alertheid en de gemoedstoestand van studenten werden geregistreerd.

Dat vond niet iedereen een goed idee. Maar de overheid zelf aanklagen omdat die onbeperkt persoonsgegevens verzamelt, daaraan durft niemand zelfs maar te denken.

Mei Ge is bij China Mobile om een extra simkaart aan te vragen. De vrouw van begin dertig in een wollige witte jas en met een paarse haarband, werkt in de reisbranche. Ze heeft, anders dan Fan, geen enkele moeite met gezichtsherkenning en andere manieren waarop persoonlijke informatie wordt geregistreerd. Het gebeurt vast met de beste bedoelingen, gaat ze vanuit. „Het maakt alles veiliger en het maakt fraude moeilijker”, zegt ze. Als er al negatieve aspecten zitten aan het verzamelen van al die informatie, dan heeft ze daar in elk geval persoonlijk nog nooit iets van gemerkt, stelt ze.

Het verbaast haar dat dit onderwerp zoveel interesse oproept in het buitenland. Dat de overheid alles weet van de burger, maar dat de burger geen idee heeft wat de overheid met die informatie doet, vindt ze geen enkel probleem. „Ik kan me gewoon niet voorstellen dat onze overheid ooit iets zou doen dat schadelijk is voor de burgers”, zegt ze stellig. Vol vertrouwen loopt ze het kantoor van China Mobile in voor haar tweede kaart.

Dit artikel is geactualiseerd op woensdag 4 december om 11.08 uur.