‘Nederland heeft te weinig oog voor mensen met handicap’

Inclusiviteit Mensen met een beperking hebben te maken met soms toenemende achterstanden. „Onze grootste beperking is de niet-aangepaste samenleving.”

Armoede onder gehandicapten is toegenomen, aldus een dinsdag verschenen rapport.
Armoede onder gehandicapten is toegenomen, aldus een dinsdag verschenen rapport. Foto Roos Koole/ANP

Mensen met een handicap kunnen onvoldoende meedoen in de samenleving, terwijl zij daar wel alle recht toe hebben. Dat blijkt uit verschillende rapporten die dinsdag zijn verschenen. Ze hebben minder vaak betaald werk en voelen zich minder meetellen in de maatschappij.

„Mijn volwassen dochter met een handicap had een afspraak in het ziekenhuis op de polikliniek. Ik begeleidde haar als assistent. Medewerkers aan de balie negeerden haar volledig en spraken mij aan. Ze werd niet eens begroet”, luidt een relaas uit een ‘schaduwrapportage’ in opdracht van vijf belangenorganisaties, over hoe het VN-verdrag Handicap uit 2016 in Nederland wordt nageleefd.

Ongeveer tweederde van de mensen met een lichamelijke beperking heeft naar eigen zeggen „goede mogelijkheden” om te leven zoals zij dat willen, terwijl dit in de algemene bevolking zo’n 80 procent is, blijkt uit onderzoek van het Nederlands Instituut voor Onderzoek van de Gezondheidszorg (NIVEL), in opdracht van minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA). Van mensen met een psychische aandoening zegt iets meer dan de helft „het gevoel te hebben mee te tellen in de maatschappij”, aldus het rapport. „Op de meeste gebieden van participatie doen mensen met een lichamelijke of verstandelijke beperking of een psychische aandoening minder vaak mee dan mensen uit de algemene bevolking.” Dit verschil doet zich vooral gelden bij betaald werk.

Papieren werkelijkheid

De uitwerking van het VN-verdrag verloopt allesbehalve voorspoedig, constateert onderzoeker Jacqueline Schoonheim in het rapport van de vijf belangenorganisaties. „De papieren werkelijkheid van het verdrag is een geheel andere dan de praktijk van alledag. De resultaten van ons onderzoek zijn teleurstellend. Er wordt in Nederland gekeken vanuit medisch perspectief naar mensen met een beperking en niet vanuit het perspectief van mensenrechten. Men houdt geen rekening met de mogelijkheid dat iedereen gehandicapt kan zijn. Voorzieningen worden niet gezien als een recht, maar als een gunst, en alleen als er geld over is.”

De ‘schaduwrapportage’ maakt korte metten met het idee dat gehandicapten in Nederland beter af zijn dan een aantal jaren geleden. „De overheid heeft zich niet gehouden aan de verplichting om geen nieuw beleid en wetgeving voor te stellen die leiden tot een verslechtering van de positie van mensen met een handicap”, schrijven de onderzoekers. Eén van de ondervraagden stelt: „Onze grootste beperking is de niet-aangepaste samenleving!”

Lees ook: Marit Smit ondervindt het dagelijks, mensen met een handicap worden ‘totaal niet geaccepteerd

De bevindingen zijn „schrijnender en urgenter dan wij vooraf ingeschat hadden”, schrijven de onderzoekers. Enkele cijfers: in 2009 leefde 19,5 procent van de mensen met een beperking in armoede en liep risico op sociale uitsluiting. Dat aandeel groeide in 2016 naar 24,6 procent, aldus de onderzoekers. De werkloosheid onder mensen met een beperking is tussen 2012 en 2016 toegenomen en is meer dan de helft hoger dan bij mensen zonder een beperking.

Ook in het onderwijs is de ‘inclusieve samenleving’ volgens de onderzoekers ver te zoeken: de instroom in speciaal onderwijs onder jonge kinderen stijgt en inmiddels zijn er wachtlijsten voor het speciaal onderwijs. „Het aantal kinderen dat vanwege hun beperking buitengesloten is van het schoolsysteem is gegroeid van 3.317 in 2011 naar 5.576 in 2018”, aldus de rapportage.

Lees ook: gehandicapten hebben vaker geen huisarts

Autonomie

De onderzoekers maken zich ook zorgen over het toenemende aantal gedwongen opnamen. „Dat is strijdig met het recht op autonomie en zelfbeschikking en strookt niet met het VN-verdrag”, zegt onderzoeker Schoonheim. De gedwongen opnamen zijn het gevolg van een gebrek aan alternatieve zorg en ondersteuning in de samenleving, „waardoor de toevlucht tot dwang in feite gestimuleerd wordt”, aldus het rapport.

Minder kritisch is een eveneens dinsdag verschenen rapport van het College voor de Rechten van de Mens over het VN-verdrag in Nederland. Er is „veel aandacht” voor toegankelijkheid. Toch is er nog een wereld te winnen. „Er moet aandacht zijn voor de sociale omgeving van mensen met een beperking. Zij willen naast hun partner of familie zitten in een bioscoop of theater. Dat kan nu vaak niet.” Ook scholen zijn vaak moeilijk toegankelijk. Mensen met een beperking krijgen niet altijd hulp bij in- en uitstappen van de bus.

Ook de toegankelijkheid van webshops laat te wensen over. „Producten worden afgebeeld zonder omschrijving of de route naar het afronden van de aankoop is ingewikkeld of werkt alleen door te navigeren met een muis. De online winkel is dan voor mensen met een visuele, een intellectuele of een motorische beperking niet toegankelijk”, aldus de rapportage.