Hoe een Chileens protestlied uitgroeit tot feministische hymne

Geweld tegen vrouwen Latijns-Amerikaanse vrouwen zijn het zat slachtoffer te worden van machogeweld. Een Chileense flashmob hiertegen krijgt nu door het hele continent (en daarbuiten) navolging.

Chileense vrouwen nemen op vrijdag deel aan een opvoering van ‘El violador en tu camino’, een protestlied tegen vrouwengeweld met eigen choreografie.
Chileense vrouwen nemen op vrijdag deel aan een opvoering van ‘El violador en tu camino’, een protestlied tegen vrouwengeweld met eigen choreografie. Foto CLAUDIO REYES/AFP

De danspasjes zijn eenvoudig en de begeleidende liedtekst is pakkend. Maar de werkelijke reden dat een Chileense protestdans inmiddels door heel Latijns-Amerika navolging krijgt, is dat vrouwen in de regio het zat zijn. Vooral het wijdverspreide geweld tegen latina’s en de bijna absolute straffeloosheid voor daders maken dat El violador en tu camino (De verkrachter op je pad) zo snel heeft kunnen uitgroeien tot internationale feministische hymne.

Vrouwelijke betogers zongen het de afgelopen dagen tot in Bogotá en Mexico-Stad, en inmiddels ook in Parijs, Barcelona, Londen en Madrid.

De Chileense protestdans is inmiddels ook overgestoken naar Europa, zoals hier in Parijs. Christophe Petite Pesson/EPA

Ze doen dit tijdens een zogenoemde intervención (een soort semi-spontane flashmob) waarbij deelnemers zingen en dansen, opgesteld in rijen en vaak geblinddoekt. Het levert indrukwekkende beelden op, die het goed doen op sociale media.

Bedacht in onrustig Chili

De collectieve protestvorm is bedacht door Las Tesis, een actiegroep van vier vrouwen, allen begin dertig, uit de Chileense stad Valparaíso. Hun groepsopvoeringen moeten uitdragen dat verkrachting niet alleen een misdaad is tegen één individu, maar voortkomt uit bredere maatschappelijk problemen. De liedtekst wijst daarom niet alleen beschuldigend naar de dader (‘de verkrachter dat ben jij!’), maar ook naar ‘rechters’, ‘de repressieve Staat’, ‘het patriarchaat’, ‘de agenten’ en ‘de president’.

Geweld tegen vrouwen, stellen ze, is een product van de diepgewortelde macho-cultuur in hun land. Zo wordt in Chili, dat in de regio geldt als strak georganiseerd, slechts 8 procent van de verkrachtingen bestraft. In landen met een zwakkere justitie nadert dit cijfer zelfs de 1 procent.

Het is geen toeval dat ‘El violador en tu camino’ ook ‘el Presidente’ beschuldigt. Las Tesis bestaat al anderhalf jaar, maar kreeg extra aandacht nu Chili sinds half oktober in de ban is van massale protesten tegen het neoliberale economisch model. De rechtse regering sloeg die demonstraties aanvankelijk hard neer en duizenden betogers werden opgepakt. Veel vrouwelijke arrestanten klaagden na afloop dat ze door agenten waren aangerand of verkracht.

Lees ook deze analyse over de onrust in Chili

De Chileense president Piñera heeft inmiddels beloofd dat dit (en ander) politiegeweld niet onbestraft zal blijven, maar staat tegelijkertijd zelf bekend om zijn vrouwonvriendelijke opmerkingen. Zo sprak hij zich in 2013 – toen hij het land ook al eens leidde – uit over de 11-jarige Belén, die zwanger raakte na misbruik door stiefvader. Onder de (destijds nog) strenge Chileense abortuswet moest zij dit kind ter wereld brengen. Volgens Piñera was dit geen probleem. Hij noemde het meisje „heel volwassen”, nadat ze op tv had gezegd dat de „baby zal zijn alsof ik met poppen speel”.

Om tegen dit machismo te demonstreren ging Las Tesis op 20 november voor het eerst de straat op in Valparaíso. De videobeelden gingen ‘viral’ en inspireerden andere vrouwen. Het hielp daarbij dat vijf dagen later de Internationale Dag voor Afschaffing van Geweld tegen Vrouwen plaatshad, die in Latijns-Amerika al jaren veel mensen de straat op krijgt.

Ook in Mexico werd het protestlied vrijdag opgevoerd, op het centrale plein Zócalo van Mexico-Stad. Foto Claudio Cruz/AFP

Geruchtmakende moord

Uitgerekend die 25ste november had in Mexico een geruchtmakende moord plaats op een vrouw. Abril Pérez Sagaón werd doodgeschoten, terwijl ze met twee van haar kinderen in de auto reed. Het vermoeden is dat haar ex-man, met wie ze in een vechtscheiding verwikkeld was, opdracht gaf tot de moord.

In Mexico worden dagelijks gemiddeld tien vrouwen vermoord, vooral uit de lagere klassen. Deze moord trekt landelijke aandacht omdat ze plaatshad binnen de elite: de verdachte man is de voormalig topman van webwinkel Amazon in Mexico. Hij was op vrije voeten nadat hij eerder was vastgezet omdat hij Abril in haar slaap met een honkbalknuppel had mishandeld. De kritiek richt zich daarom ook op de rechter die hem vrijliet.

Toen Mexicaanse feministen opriepen de Chileense protestdans op te voeren op het centrale Zócalo-plein, gaven vele honderden vrouwen daar vrijdag gehoor aan.