Tweede Kamerleden mogen lobbyisten geen beloftes meer doen

Integriteitscode Kamerleden moeten „met mate” afstand houden tot lobbyisten, staat nu in de integriteitsregels. De politici kunnen voor integriteitszaken naar een onafhankelijk adviseur.

De wandelgang achter de vergaderzaal van de Tweede Kamer.
De wandelgang achter de vergaderzaal van de Tweede Kamer. Foto Koen Suyk

Voor het eerst is de omgang van Kamerleden met lobbyisten expliciet onderdeel van de integriteitsregels voor de Tweede Kamer. Zes en een halve regel lang is de passage, waarin staat dat Kamerleden zich altijd bewust moeten zijn van hun onafhankelijke positie en taken die in de Grondwet vastgelegd zijn.

Lobbyisten mogen dan wel belangrijk zijn voor „een zekere mate van informatievoorziening”, maar Kamerleden moeten „altijd met mate” afstand houden tot lobbyisten. Ze mogen, zo staat in de regels, in ruil voor een aanbod van een lobbyist, geen beloftes doen over hoe ze zullen handelen. En onder zo’n aanbod worden ook gerekend „buitenlandse reizen die geheel of gedeeltelijk door lobbyisten worden bekostigd.” Lobbyisten zijn volgens deze regels niet alleen personen die werken voor een lobbykantoor, het zijn ook „anderen die een Kamerlid benaderen om op te komen voor bepaalde belangen”.

Dat de omgang met lobbyisten zo concreet in de integriteitscode staat, komt door GRECO, de Groep van Staten Tegen Corruptie, onderdeel van de Raad van Europa. Die dringt er al jaren op aan bij de Nederlandse overheid om er regels voor op te stellen.

Nu heeft het presidium, dat is het dagelijkse bestuur van de Tweede Kamer onder leiding van Kamervoorzitter Khadija Arib, daar gehoor aan gegeven. GRECO wees er ook meerdere keren op dat toezicht en handhaving van de integriteitregels in Nederland ontbreekt. In een brief aan de Tweede Kamer schrijft Arib dat daar nog aan wordt gewerkt.

Afgelopen week werd er al wel aangekondigd dat er een onafhankelijke adviseur komt die Kamerleden van advies kan voorzien over integriteitszaken. Dat is dus alleen als ze daar zelf om vragen. Jacqueline Biesheuvel-Vermeijden, van 2004 tot 2015 Griffier van de Tweede Kamer, zal Kamerleden vanaf januari schriftelijk advies geven op vertrouwelijke basis. Het is vervolgens aan Kamerleden om te bepalen of ze dat advies openbaar willen maken. Van de adviezen zal in ieder geval een geanonimiseerd jaarverslag gepubliceerd worden.

De regels over de omgang met lobbyisten zijn de enige nieuwe toevoeging aan de gedragscode integriteit, die sinds vorige week online staat. De veertien pagina’s met integriteitsregels uit 2014 zijn samengevat tot drie en een half pagina, inclusief toelichting door de Kamervoorzitter.

Daar staat in dat Kamerleden het algemeen belang altijd boven het persoonlijke belang dienen te stellen. Kamerleden dienen zich te onthouden van „gedragingen die het gezag of de waardigheid van de Kamer in ernstige mate schaden.”

Wat opvalt in de samenvatting is dat vooral het beeld dat Kamerleden kunnen oproepen bij derden belangrijk wordt gevonden. De „vuistregel” die de Kamervoorzitter adviseert, luidt: „Als een willekeurige toeschouwer zonder veel omwegen zou kunnen denken dat een bepaalde private omstandigheid van een lid van invloed is op diens stellingname in een publiek vraagstuk, kan het raadzaam zijn omstandigheden in het register te doen opnemen.” In de gedragscode is ook opgenomen dat leden van de Tweede Kamer die zich „onheus” gedragen, eerst door de Kamervoorzitter vermaand worden en de kans krijgen woorden terug te nemen. Doen ze dat niet, dan kan de voorzitter Kamerleden het woord ontnemen of zelfs de rest van de dag toegang tot de vergadering verbieden. Dat geldt ook voor Kamerleden die niet spreken, maar zich „onheus” gedragen vanuit de zaal. De gedragscode integriteit komt in een tijd waarin de Kamer reflecteert op het eigen (vergader)gedrag. Ruim een maand geleden kwam een commissie onder leiding van SGP-fractievoorzitter Kees van der Staaij tot een hernieuwing van het Reglement van Orde, dat zijn de huishoudelijke regels van de Kamer. Die stelde vast dat de Kamer doelmatiger moet vergaderen. Maar de commissieleden concludeerden ook dat een aanpassing van de parlementaire cultuur in sommige gevallen een betere oplossing zou zijn dan een aanpassing van het Regelement van Orde.

Lees ook over de regels voor lobbyisten die vorig jaar op verzoek van de Kamer werden aangescherpt