Opinie

‘VDL’ begint met stevig mandaat en grote ambitie

Europese Commissie

Commentaar

Zondag mag de nieuwe Europese Commissie, het ‘dagelijks bestuur’ van de Europese Unie, aan de slag. Ze begint een maand later dan gehoopt en met een ambitieuze agenda in een, zoals altijd, schuivend politiek krachtenveld ín Europa en, sinds een paar jaar, steeds guurder klimaat daarbuiten.

De nieuwe Commissie van voorzitter Ursula von der Leyen (61), algemeen aangeduid als ‘VDL’, kreeg deze week goedkeuring van het Europees Parlement. De voormalig minister van Defensie van Duitsland is de eerste vrouwelijke voorzitter van de Commissie. Haar belofte evenveel vrouwen als mannen te benoemen haalde ze net niet, maar ze beloofde in de top van het ambtelijk apparaat te zorgen voor gender balance. Van de 27 Eurocommissarissen zijn er 12 vrouw.

De nieuwe Commissie kreeg uiteindelijk een stevige meerderheid van 461 stemmen, bij 157 tegenstemmen en 89 onthoudingen. De weg ernaartoe was moeizaam. Het parlement keurde drie kandidaat-Commissarissen af waardoor VDL vertraging opliep. De debatten onderstreepten dat de nieuwe Commissie niet meer, zoals haar voorgangers, kan varen op twee grote middenpartijen van christen-democraten en sociaal-democraten. VDL heeft meer partijen nodig. Nu waren dat de liberalen, de Groenen onthielden zich. Het parlement is minder berekenbaar geworden.

Haar slagkracht zal ook bepaald worden door de chemie die ze heeft met haar ambitieuze vicevoorzitters, de Nederlandse sociaal-democraat Frans Timmermans (Klimaat) en de liberale Margrethe Vestager (Mededinging en Digitale Toekomst) uit Denemarken. VDL mocht de belangrijkste spelers uit haar team niet zelf uitzoeken; de benoemingen waren onderdeel van een package deal tussen regeringsleiders.

Von der Leyen heeft klimaat tot een van haar speerpunten verklaard. Op haar eerste reguliere werkdag reist ze naar de VN-klimaattop in Madrid en Timmermans wil snel zijn Green Deal presenteren met daarin nieuwe doelen voor verlaging van de CO2-uitstoot. De klimaatplannen zullen de eerste politieke test worden voor de nieuwe Commissie.

VDL, die een ‘geopolitieke’ Commissie heeft beloofd, verschijnt op een onrustig politiek moment aan de start. Frankrijk en Duitsland bekvechten over Macrons kritiek op de NAVO en het gewicht dat de EU moet krijgen in defensie en veiligheid. Frankrijk denkt dat de EU snel een grote rol kan spelen, Duitsland denkt dat daar meer tijd voor nodig is. Op een bijeenkomst van de NAVO, volgende week, moet blijken of het door Macron aangewakkerde debat leidt tot een constructieve dialoog over het bondgenootschap en, in het verlengde daarvan, de Europese koers.

De geopolitieke wendbaarheid van de EU wordt ook getest als het hoogste orgaan voor geschillenbeslechting van wereldhandelsorganisatie WTO na 10 december niet meer functioneert omdat de VS de benoeming van nieuwe rechters blokkeren. De EU heeft op het protectionisme van Trump geantwoord met een pleidooi voor het behoud van multilaterale afspraken. Kan de EU bijdragen aan een oplossing? En als die er niet komt, kan ze zich dan staande houden in een nieuw ‘vechtklimaat’?

Een Commissievoorzitter moet altijd balanceren tussen de onderwerpen die aan het hart gaan en crises die zich opdringen. Het is voor VDL en Europa te hopen dat ze kans ziet haar voornemens te verwezenlijken. Het gaat per slot van rekening om niets minder dan de politieke weerbaarheid van Europa en het leefklimaat van de Europeanen.