Is de PFAS-crisis nu voorbij?

Nieuwe PFAS-norm De strenge veiligheidsnorm voor vervuilde grond (PFAS) is naar boven bijgesteld. Maar alleen een nieuwe norm is niet genoeg voor het kabinet.

Een bouwplaats in Woerden.
Een bouwplaats in Woerden. Foto Daniel Niessen

Het bouwen en baggeren kan weer beginnen. Minister Stientje van Veldhoven (D66, Milieu en Wonen) kondigde vrijdag nieuwe verontreinigingsnormen aan, omdat de oude zo stringent bleken dat het verplaatsen van grond en bagger nauwelijks meer mogelijk was. „Met man en macht”, aldus Van Veldhoven, is er gezocht naar een oplossing die bouw- en baggerbedrijven niet langer verlamt, en die tegelijkertijd ook veilig is voor mens en milieu.

Is de crisis daarmee nu voorbij? „Niet alles is hiermee opgelost, maar dit is een grote stap”, zei Van Veldhoven vrijdag zelf na afloop van de ministerraad. Naar verwachting kan 80 procent van de bouwprojecten waarbij droge grond moet worden verplaatst nu weer op gang komen. Of de nieuwe normen toereikend zijn voor baggeraars is minder duidelijk.

Boosdoener zijn zogeheten PFAS-stoffen, die de bijzondere eigenschap hebben dat ze water, olie, vuil en stof afstotend zijn en populair zijn bij het maken van coatings, voor pannen of regenjassen. De sterke verspreiding van deze groep giftige stoffen (ruim zesduizend) heeft beleidsmakers overvallen. Een eerste grote maatregel, in juli, leidde tot te strenge regels voor bedrijven. Vrijdag kwam er een nieuwe norm: grond mag nu worden verplaatst als er per kilo minder dan 0,8 microgram PFAS in wordt gevonden. Dat was sinds deze zomer acht keer zo weinig: 0,1 microgram.

Een norm veranderen is kennelijk niet genoeg. Van Veldhoven kwam vrijdag ook met een oproep aan gemeenten, provincies en waterschappen om zich ruimhartig op te stellen richting bouwers en baggeraars en de nieuwe manoeuvreerruimte „zo snel mogelijk en maximaal te benutten”. Ook wil het kabinet bedrijven die door de PFAS-crisis in de knel zijn geraakt, opdrachten zijn misgelopen of personeel hebben moeten ontslaan, financieel tegemoetkomen, met soepelere kredietverlening.

Lees ook: Nieuwe PFAS-norm geeft niet alleen de bouw, maar ook de minister meer lucht

Daarnaast wil het kabinet voorkomen dat zo’n crisis als in de afgelopen maanden ooit nog kan ontstaan. Dat Van Veldhoven in juli op zo’n extreem lage norm uitkwam, kwam door de wet: die stelt dat bij het ontbreken van wettelijke normen, zoals bij PFAS tot voor kort het geval was, moet worden teruggevallen op de minimaal meetbare hoeveelheid van een giftige stof. In het geval van PFAS was dat de beruchte, onwerkbare 0,1 microgram per kilo grond.

Geen excuses

Van Veldhoven laat nu onderzoeken hoe de omgang met ‘niet-genormeerde stoffen’ kan worden versoepeld, om te voorkomen dat bedrijven met extreme beleidswijzigingen worden geconfronteerd. Ook wil het kabinet meer werk maken van Europese regels om het gebruik van PFAS sterk terug te dringen, nu deze giftige stoffen veel mobieler blijken te zijn dan gedacht.

De minister ontkende vrijdag dat ze het bedrijfsleven afgelopen zomer in de problemen heeft gebracht en weigerde excuses te maken voor de te strenge norm. „Ik kan moeilijk excuses aanbieden omdat ik de wet volg”, aldus de minister. „Voor bouwers en baggeraars ging het om uren en dagen. Maar wij zaten in een bestuurlijk proces dat meer tijd vergt.” De werkgevers van VNO-NCW reageren in eerste instantie gematigd positief. „Er is een begin gemaakt en daar is hard voor geknokt”, aldus een woordvoerder. „En dat is winst.” Een woordvoerder van Transport en Logistiek Nederland noemt de nieuwe norm „een goede zaak” maar waarschuwt voor te veel optimisme. „Het is niet zo dat we door het aanpassen van een getalletje de hele problematiek kunnen oplossen.”