Wegwijs voor managers in het digitale domein

Digitalisering Boeken over leiderschap in het digitale tijdperk beginnen zelden met poëzie. Ralf Knegtmans en Ylva Poelman leveren een creatief boek af, maar trappen ook nogal wat open deuren in.

Nieuwe technologie verandert de bedrijfsvoering. Zoals de auto paardentractie overbodig maakte, leidt digitalisering tot rigoureus andere manieren van werken.
Nieuwe technologie verandert de bedrijfsvoering. Zoals de auto paardentractie overbodig maakte, leidt digitalisering tot rigoureus andere manieren van werken. Foto Nationaal Archief

Twee paarden voeren begin twintigste eeuw een gesprek. Paard één is bezorgd dat technologie hen binnenkort overbodig zal maken. Paard twee denkt dat het zo’n vaart niet zal lopen. Technologie zal hun leven louter verbeteren: ze trekken geen zware landbouwwerktuigen meer en hoeven niet in galop naar de oorlogsfronten. In plaats daarvan trekken ze koetsen door de stad. Er is werk in overvloed. Zelfs als auto’s opkomen, zegt paard twee, zullen we banen hebben: nieuwe banen, waar ze zich nu nog geen voorstelling van kunnen maken.

Het gesprek tussen de paarden komt uit het nieuwe boek van leiderschapsexpert Ralf Knegtmans en innovatieadviseur Ylva Poelman. In Leiderschap in de digitale wereld onderzoeken zij de veranderingen die digitalisering voor bedrijven met zich meebrengt, en hoe leidinggevenden daarop kunnen inspelen. Aan de hand van wetenschappelijk onderzoek, historische beschouwingen en filosofische lessen uit de Chinese oudheid demonstreren ze de kansen en beperkingen van digitalisering.

Een dichtcomputer die op basis van twaalfduizend ton aan poëziebundels gedichten leerde genereren, en de teksten van de Poolse filosoof Stanislaw Lem, die al in de jaren 1950 schreef over 3D-printers, smartphones en virtual reality, zijn de anekdotische openingszetten van dit goedgeschreven boek over bedrijfsvoering in de 21ste eeuw.

Toch is het bij vlagen meer een basiscursus digitalisering dan een praktische richtlijn voor de doelgroep. Zo geven de auteurs een waslijst van toepassingen en begrippen die je bij leidinggevenden bekend mag veronderstellen. Dat artificial intelligence (AI) bruikbaar is om het weer te voorspellen, bijvoorbeeld, en wat exponentiële groei is.

Dergelijke open deuren zijn een constante. Het wemelt van zinnen als „de ontwikkelingen in de computertechniek zijn hard gegaan” en „computers worden sneller en kleiner”. Tot diep in het boek herhalen Knegtmans en Poelman hun mantra dat de impact van digitalisering groot is, veel veranderingen brengt en prioriteit moet zijn. Het intro is daarmee nodeloos lang, pakweg vijftig pagina’s. Een groot deel van de doelgroep kan de eerste hoofdstukken waarschijnlijk overslaan.

Toonaangevende bestuurders

In feite komen Knegtmans en Poelman pas ter zake op pagina 58, als ze uitleggen hoe te anticiperen op nieuwe concurrentievormen en disruptieve technieken die door digitalisering het licht zien.

Die inzichten verrijken ze met interviews met toonaangevende bedrijfsbestuurders. Dit maakt het boek de moeite waard. Knegtmans en Poelman werpen interessante vragen op: kunnen computers en kunstmatige intelligentie het einde van de mensheid betekenen? Hoe moeten leidinggevenden opereren in een wereld waarin misstappen binnen enkele seconden op sociale media viral kunnen gaan? Hoe om te gaan met cybercrime? Wat is moreel leiderschap?

Niet al die vragen worden beantwoord. En dat is zonde. Want op de hogere niveaus in het bedrijfsleven behoeven juist dit soort prangende kwesties een antwoord. Daar mag je gerust tientallen pagina’s intro aan opofferen.

Kngetmans en Poelman geven wel aanzetten tot een antwoord, geïllustreerd met goed gekozen voorbeelden. Zo waarschuwen ze voor de gevolgen van AI en digitale toepassingen om werkmethodes te versnellen en te ‘verbeteren’.

Toen webgigant Amazon cv’s liet screenen door programma’s die kunstmatige intelligentie gebruiken, werden vooral mannen geselecteerd. Om dat te verklaren werden de trainingsdata voor het algoritme opnieuw bestudeerd. Die bleken voor het overgrote deel te hebben bestaan uit cv’s van mannelijke sollicitanten, waardoor het programma aanleerde dat mannen de voorkeur hadden. Discriminatie dus, en reden voor Amazon om het experiment te staken.

Dergelijke ontwerpfouten zijn valkuilen waar Knegtmans en Poelman terecht op wijzen, zonder dat het belerend wordt. Daarnaast tonen de auteurs ook veel praktische digitalisering die wel geslaagd is. Veel toepassingen zijn al ingeburgerd; software als Google Docs maakt het mogelijk met meer mensen tegelijk aan documenten te werken, 3D-printers kunnen maquettes maken, videoverbindingen maken vergaderen op afstand mogelijk, simulators laten piloten en chauffeurs werksituaties oefenen.

Knegtmans en Poelman demonstreren overtuigend hoe ver de inzet van digitale middelen kan reiken. Voor werving van talenten kunnen bedrijven tools als HumanPrediction gebruiken. Dit programma voorspelt op basis van persoonlijke data wie openstaat voor een nieuwe baan en bereid is te verhuizen. Zo komt iemand in Limburg aan het licht die online naar huizen en banen zoekt in Den Haag.

Het programma CrystalKnows kan vervolgens helpen de juiste benadering voor deze kandidaat te kiezen. Op basis van socialemediadata wordt een persoonlijkheidsprofiel opgemaakt, inclusief tips hoe diegene het best benaderd kan worden. Uiteindelijk kunnen geselecteerde kandidaten met tools als serious gaming getest worden. Kandidaten moeten dan een spel spelen waarbij te meten is hoe snel en slim ze de niveaus doorlopen. Dat maakt inzichtelijk over welk leer- en aanpassingsvermogen diegene beschikt.

Leiderschap in de digitale wereld bevat niet zozeer lessen over leiderschap in het digitale domein, maar is vooral een cursus digitalisering en bedrijfsvoering. Knegtmans en Poelman stellen tot slot een lijst onmisbare eigenschappen voor leidinggeven op. Een prettig lezend, goed geschreven boek, met de verkeerde titel.