Recensie

Recensie Muziek

Erasmusprijs voor de componist die hedendaags verstaanbaar maakt

Donderdag kreeg de Amerikaanse componist John Adams de Erasmusprijs. Hij adresseert maatschappelijke thema’s met verbeeldingskracht en menselijkheid.

Koning Willem-Alexander reikt de Erasmusprijs uit aan de Amerikaanse componist en dirigent John Adams.
Koning Willem-Alexander reikt de Erasmusprijs uit aan de Amerikaanse componist en dirigent John Adams. Foto Lex van Lieshout/ANP

De Erasmusprijs 2019 is uitgereikt aan de Amerikaanse componist John Adams, omdat hij volgens de jury „de hedendaagse klassieke muziek weer ‘verstaanbaar’ gemaakt” heeft met een idioom dat elementen uit pop, jazz en klassiek in zich verenigt. Donderdagmiddag ontving hij de prijs in het Paleis op de Dam uit handen van koning Willem-Alexander. Ambassadeur van de VS Pete Hoekstra had afgezegd. Adams – zeer Trump-kritisch – is pas de derde componist die de Erasmusprijs krijgt, na Olivier Messiaen in 1971 en Mauricio Kagel in 1998.

Lees ook: John Adams: ‘Ik vrees dat de wereld ongunstig denkt over Amerika’

In zijn dankwoord schetste Adams (1947) de spagaat tussen de academische muziek die hij als compositiestudent in de jaren zestig geacht werd te schrijven, en de opwinding die uitging van rock en jazz in de echte wereld. Zulke opwinding wilde hij ook. Die impuls heeft geleid tot een rijk en vitaal oeuvre, met als blikvangers zijn grote geëngageerde opera’s, zoals Nixon in China (1987), The death of Klinghoffer (1991) en, meest recent, Girls of the Golden West. Dirigent en jurylid Ed Spanjaard benadrukte in zijn laudatio de verbeeldingskracht en menselijkheid waarmee Adams maatschappelijke thema’s adresseert.

Wrange bijsmaak

’s Avonds leidde Spanjaard in het Muziekgebouw aan ’t IJ een feestconcert met minder bekend ensemblerepertoire van Adams, in aanwezigheid van de componist en de koning. Paolo Gorini speelde de pianosolo American Berserk, een woeste hutspot van over elkaar heen buitelende ideeën. Er klonken delen uit John’s Book of Alleged Dances voor strijkkwartet en cd (door Adams zelf ingespeeld op prepared piano), lieflijke of aanstekelijke dansjes, soms met een flinke scheut bluegrass

De klapper was het drieluik Gnarly Buttons, een prachtig, persoonlijk klarinetconcert waarmee Adams zijn vader herdacht. Naast solist Anna voor de Wind was er ook een glansrol weggelegd voor banjo- en mandolinespeler Ferdinand Binnendijk.

De avond had een wrange bijsmaak: Pavane, corrodanse van componist Rick van Veldhuizen (1994) was de laatste in een lange reeks wereldpremières door het onvolprezen Nieuw Ensemble, dat vanwege de subsidiestop ophoudt te bestaan en volgende week zijn allerlaatste concert speelt.