Twintig jaar celstraf voor president Bouterse om Decembermoorden

Volgens de krijgsraad is Desi Bouterse schuldig aan medeplegen van moord. De huidige president van Suriname besloot in 1982 zijn tegenstanders te „elimineren” met als doel „de macht te behouden”, aldus de rechter.
President Desi Bouterse is momenteel op staatsbezoek in China.
President Desi Bouterse is momenteel op staatsbezoek in China. Foto: Florence Lo/EPA

De Surinaamse president Desi Bouterse is vrijdag veroordeeld tot twintig jaar celstraf voor zijn rol in de Decembermoorden in 1982. De krijgsraad die zich boog over de dood van vijftien tegenstanders van het toenmalige militaire bewind van Bouterse, acht medeplegen van moord door de huidige president bewezen. Dat meldt de Surinaamse radiozender ABC, die bij de uitspraak aanwezig was. De straf tegen Bouterse - momenteel op staatsbezoek in China - is hetzelfde als de strafeis.

Het was onverwacht dat de militaire rechtbank in hoofdstad Paramaribo vrijdag plotseling de eerste vonnissen in het Decembermoordenproces wees. Iets voor 15.00 uur Nederlandse tijd begon voorzittend rechter Cynthia Valstein aan de uitspraak over de 74-jarige Bouterse, nadat twee andere verdachten waren vrijgesproken.

Valstein zei dat Bouterse zijn politieke tegenstanders besloot te „elimineren” met als doel „de macht te behouden”. Volgens de rechter is „opzet en voorbedachte rade voldoende zeker vastgesteld”. Bouterse zou „nimmer berouw hebben getoond” en het verhaal van een buitenlandse coup dat hij naar buiten bracht als motivering voor de gevangenname van de slachtoffers was „verzonnen”, aldus Valstein.

De rechter las volgens ABC een voor Bouterse „erg belastende” verklaring voor van de enige overlevende van de Decembermoorden, Fred Derby. De politicus en vakbondsleider nam voor zijn dood in 2001 een geluidsband op die postuum werd vrijgegeven. Op de tape zei Derby dat voor hem „vaststond dat Bouterse degene was die de beslissingen nam”. Bouterse zou „heel beheerst en koelbloedig” zijn geweest. Een ander lid van de militaire leiding, Paul Bhagwandas, had volgens Derby „van tevoren gezegd dat iedereen afgemaakt zou worden”.

Lees ook: Bouterse is niet langer onaantastbaar

Geen gevangenneming

Tegelijkertijd heeft de krijgsraad „geen gevangenneming gelast” voor Bouterse, aldus ABC. Dit betekent dat hij bij terugkeer uit China niet wordt vastgezet. Dit duidt er volgens de in Suriname geboren strafrechtadvocaat Gerard Spong op dat de raad „terughoudend omgaat met zijn macht en daarmee sociale onrust tracht te vermijden”.

Dat Bouterse niet gearresteerd wordt, is „jammer”, aldus Spong, die zich zelf jarenlang heeft hardgemaakt voor het Decembermoordenproces. „Maar met dit vonnis wordt bewezen dat Suriname een levende rechtsstaat is, een rechtstaat die toont te beschikken over heel moedige rechters.”

De advocaat van Bouterse, Irvin Kanhai, heeft aan de Surinaamse nieuwssite Starnieuws laten weten dat de president in beroep gaat. Volgens Kanhai is er sprake van een politiek proces en zijn belangrijke getuigenverklaring door de krijgsraad genegeerd.

Nederland: straf moet overeind blijven

Nederland kwam vrijdagavond met een reactie op de veroordeling van Bouterse, samen met onder meer de Verenigde Staten en Frankrijk. De landen spreken hun waardering uit voor „de uitdagende omstandigheden” waaronder de krijgsraad heeft geopereerd en stellen dat het „van het grootste belang” is dat de vonnissen „overeind worden gehouden in overeenstemming met de rechtsstaat”. De uitspraak zal „ongetwijfeld cruciaal blijken te zijn om een verzoeningsproces in het land op gang te brengen”.

De relatie tussen Nederland en Suriname staat al jaren onder hoogspanning. In april 2012 werd de Nederlandse ambassadeur in Suriname teruggeroepen vanwege een omstreden amnestiewet rondom de Decembermoorden. Twee jaar later werd de diplomatieke relatie hersteld, maar die liep in 2017 weer spaak. Sindsdien duldt de Surinaamse regering geen Nederlandse ambassadeur meer, maar een ‘tijdelijke zaakgelastigde’, die formeel een minder belangrijke status heeft.

Vanuit de Tweede Kamer werd vrijdag eensgezind gereageerd op het vonnis. Martin van Rooijen (50Plus) en Sadet Karabulut (SP) spraken van „een historische dag voor Suriname”, Sjoerd Sjoerdsma (D66) van „een historische uitspraak, voor Suriname en de nabestaanden”.

Lees ook: De rechter die geschiedenis schrijft in Suriname

Boerenveen vrijuit

Twee andere verdachten van de Decembermoorden, gevangenisdirecteur Jimmy Stolk en oud-bataljonscommandant Etienne Boerenveen, werden eerder op vrijdag vrijgesproken. De zaak tegen de inmiddels overleden voormalige legerleider Arthy Gorré werd niet inhoudelijk behandeld.

De vrijspraak van Etienne Boerenveen is opvallend, omdat hij volgens de aanklager juist nauw betrokken was bij het voorbereiden en uitvoeren van de moorden. Boerenveen en Arthy Gorré, tegen wie twintig jaar celstraf was geëist, hebben altijd ontkend dat ze aanwezig waren bij de moorden.

Met het vrijspreken van Jimmy Stolk gaat de rechter wel mee met de aanklager. Stolk kreeg destijds de opdracht om een van de slachtoffers van de Decembermoorden „voor verhoor” naar Fort Zeelandia te brengen, waar hij vervolgens werd vermoord. De aanklager beargumenteerde dat Stolk het bevel dat hij opvolgde niet had kunnen weigeren.

Fort Zeelandia

In het megaproces - dat op 30 november 2007 begon - staan 25 verdachten terecht voor betrokkenheid bij het martelen en doden van vijftien prominente opposanten van Bouterse. De advocaten, journalisten, universitaire docenten en politici werden in december 1982 naar Fort Zeelandia gebracht en vermoord. Volgens het Openbaar Ministerie zijn zij met een vooropgezet plan en een uitgebreid draaiboek om het leven gebracht.

De huidige president Bouterse was destijds de leider van het leger, volgens de aanklager was hij nauw betrokken bij de moorden. De president ontkent hier iets mee te maken te hebben en spreekt over een politiek proces. Het lukte hem het proces jarenlang stil te leggen door een amnestiewet door te voeren, maar deze werd in 2016 buiten werking gezet door de krijgsraad.

Lees ook deze reconstructie van de Decembermoorden: Suma no sutu o k’ba (Wie niet schiet wordt afgemaakt)