Hoeveel privacy krijg je op je werk?

Volgsystemen Medewerkers van Vopak zijn bezorgd over een ‘personeelsvolgsysteem’. In hoeverre mag een bedrijf de medewerkers tracken?

Een medewerker van een maaltijdverpakkingsbedrijf in Pennsylvania draagt aan de rechterpols een StrongArm Fuse-apparaat dat bewegingen registreert. De data worden gebruikt door de werkgever.
Een medewerker van een maaltijdverpakkingsbedrijf in Pennsylvania draagt aan de rechterpols een StrongArm Fuse-apparaat dat bewegingen registreert. De data worden gebruikt door de werkgever. Foto Michelle Gustafson/Bloomberg

Je hebt een pizza besteld voor zeven uur, maar om kwart over is hij nog steeds niet bezorgd. Geen nood: met een food tracker kun je bij de meeste bezorgsites je pizza precies volgen. De klant ziet exact waar de bezorger verkeerd afslaat of treuzelt voor een stoplicht. Maar met datzelfde ‘personeelsvolgsysteem’ kan óók de werkgever zien waar de pizzabezorger uithangt.

Vorige week meldde Het Financieele Dagblad dat er onrust heerst onder werknemers van Vopak, dat vloeibare chemicaliën en brandstoffen in tanks opslaat. Dat werk is niet zonder gevaar en daarom wil Vopak bij wijze van proef een vergaand volgsysteem invoeren.

Vanaf januari wil het bedrijf een elektronische pas testen die het mogelijk maakt de werknemers intensief te volgen. Zo weet Vopak waar en op wat voor hoogte een werknemer zich bevindt, wat belangrijk kan zijn bij werk met opslagtanks. Ook registreert de pas de lichaamshouding van werknemers. Als iemand op de grond ligt, kan dat een teken zijn dat iets mis is: een zogenaamde man down-situatie. Op de werkvloer gaat dan een alarm af.

Op het werk worden digitale systemen steeds belangrijker. De meeste werknemers gebruiken dagelijks software en veel van deze systemen registreren allerlei gegevens over ons, ook als dat in eerste instantie niet het hoofddoel is. Denk aan een pasje om in en uit een bedrijfskantoor te komen. Hoever mag een werkgever gaan in het volgen van personeel?

Callcenters en bodycams

In sommige sectoren is het volgen van personeel, ook het opnemen van beeld en geluid van personeel, al gebruikelijk. Wat bij pizzakoeriers en pakketjesbezorgers gebeurt, doet ook de ANWB. Aan de hand van hun locaties bepaalt de ANWB welk van zijn wegenwachten het snelst bij een lid met pech kan zijn. En callcenters nemen gesprekken van medewerkers vaak op – naar eigen zeggen voor trainingsdoeleinden. En dan zijn er de proeven met bodycams bij de politie: voor de eigen veiligheid, maar ook om beter bewijs te kunnen verzamelen.

Medewerkers zijn niet altijd even tevreden over de manier waarop werkgevers persoonsgegevens willen verzamelen en gebruiken. Eerder dit jaar oordeelde de kantonrechter dat schoenwinkel Manfield de eigen werknemers niet kan dwingen om bij het kassasysteem in te loggen met een vingerafdruk. Eerder was hiervoor alleen een cijfercode nodig.

Ook supermarkt Albert Heijn lag deze week onder vuur voor het schenden van de privacy van werknemers. Via een externe app dienden medewerkers van een AH-filiaal in Nijmegen foto’s in ondergoed of nauwsluitende kleding naar de werkgever op te sturen, om zo de maten van nieuwe werkkleding te kunnen bepalen. Albert Heijn blies de proef na negatieve media-aandacht af.

De Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG), sinds mei 2018 van kracht, bepaalt hoe individuen en bedrijven omgaan met persoonsgegevens van anderen. Werkgevers dienen zich hieraan te houden, of het nu gaat om data van klanten en partners, of die van eigen medewerkers.

Persoonlijke en privacygevoelige gegevens, bijvoorbeeld wanneer iemand aankomt en vertrekt op kantoor of waar iemand zich bevindt, mag de werkgever niet zomaar gebruiken, stelt Peter Kager, directeur van juridisch adviesbureau ICTRecht Privacy. „Een werkgever mag niet zomaar zeggen: ‘Jij werkt toch van 9 tot 5?’ Om dan met data van een pasje aan te tonen dat iemand korter werkt dan in zijn contract staat.”

Bedrijven die gegevens willen verzamelen en gebruiken, moeten werknemers daarvan vooraf op de hoogte stellen, stelt Elisabeth Thole, partner privacyrecht bij advocatenkantoor Van Doorne. Dit kan via een privacy-statement, of het personeelshandboek. Ook moet de werkgever de bedrijfsbelangen goed kunnen beargumenteren.

Bij bedrijven van vijftig werknemers of meer moet de ondernemingsraad instemmen met het gebruik van personeelsgegevens, zegt Thole. Daarbij moet de werkgever twee zaken aantonen: dat het doel van de privacyschending in het bedrijfsbelang is, én dat dit de enige manier is om het doel te behalen.

Thole: „Bij bedrijfsbelang moet je bijvoorbeeld denken aan het monitoren van personeel om stelen op de werkvloer tegen te gaan. Of voor de veiligheid: houden werknemers zich aan bedrijfsinstructies?”

Zo wilde KLM in 2008 een systeem invoeren waarbij de luchtvaartmaatschappij onderthoudspersoneel online kon volgen. Dit moest helpen storingen sneller op te sporen. De ondernemingsraad weigerde het plan goed te keuren. De raad vreesde voor de „personele consequenties” van het registratiesysteem: dat KLM deze data zou kunnen gebruiken bij de beoordeling van individuele medewerkers. KLM spande een rechtszaak tegen de ondernemingsraad aan. De rechtbank van Amsterdam stelde werkgever KLM in het gelijk.

‘Proportionaliteit’ is leidend bij de afweging om persoonsgegevens van werknemers te mogen gebruiken, stelt Gerrit-Jan Zwenne, hoogleraar privacyrecht aan de Universiteit Leiden. Het bedrijf in kwestie moet een duidelijk belang hebben om het personeel te volgen. Zwenne: „Voor het volgen van ambulancepersoneel ligt dat meer voor de hand dan bij werknemers van een supermarkt. Een ambulance moet je zo snel mogelijk naar de locatie van het ongeval sturen.”

En het volgsysteem dat tankopslagbedrijf Vopak wil invoeren, mag dat zomaar? Kager van ICTRecht Privacy is hier niet zeker van. „Uiteindelijk moet ook hier de ondernemingsraad over oordelen. Maar het lijkt mij een behoorlijke inbreuk. Mensen hebben uiteindelijk óók tijdens werktijd recht op privacy.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.