In Woerden is het ziekenhuis ’s avonds verlaten

Ziekenhuiszorg Ook in Woerden, midden in de Randstad, klagen inwoners over slecht bereikbare zorg. Voor de meeste operaties moeten ze naar Utrecht. „De menselijke maat is verdwenen.”

Het St. Antonius Ziekenhuis in Woerden heeft veel afdelingen gesloten.
Het St. Antonius Ziekenhuis in Woerden heeft veel afdelingen gesloten. Foto David van Dam

Nelleke Stuurop wordt er weleens moedeloos van, zegt ze, van haar strijd tegen het St. Antonius Ziekenhuis om de zorg in Woerden te behouden. „Je vecht tegen een gigantische organisatie die ontzettend veel macht heeft. Maar ik zeg altijd: de aanhouder wint.”

Stuurop leidt het actiecomité Zorg voor Woerden. „Ik ken oudere mensen die naar Gouda, twintig kilometer verderop, zijn verhuisd. Daar is nog een volwaardig ziekenhuis.”

In het St. Antonius schetst ziekenhuisbestuurder Luc Demoulin een ander perspectief. Ja, hij erkent dat er zorg verdwenen is uit Woerden. Maar hij zegt ook dat Woerdenaren voor de meeste niet-acute zorg nog gewoon in het lokale ziekenhuis terechtkunnen. En, voegt hij toe: „Ik denk dat de kwaliteit van zorg omhooggaat.”

Waar je als patiënt in Woerden eerst voor alle zorg terechtkon in het lokale Hofpoortziekenhuis, werden in 2015 – na een fusie met het St. Antonius Ziekenhuis – bijna alle operaties overgeheveld naar het ziekenhuis in de wijk Leidsche Rijn in Utrecht. Volgend jaar kun je in Woerden alleen nog voor een staaroperatie terecht. In Woerden verdween eerst de intensive care, de afdeling verloskunde volgde. Begin vorig jaar sloot ook de spoedeisende hulp en de huisartsenpost buiten kantoortijden. De dichtstbijzijnde plek voor noodgevallen en huisartsenbezoek ’s avonds en in het weekend is nu Leidsche Rijn, bijna twintig kilometer met de auto. Dat is binnen de bereikbaarheidsnorm van 45 minuten voor acute zorg, maar nogal een verschil met hoe het in Woerden ging.

Woerden is niet uniek

De situatie in Woerden is niet uniek. De Tweede Kamer debatteert deze donderdag over veranderingen in het ‘medische zorglandschap’. Op meer plekken in Nederland sluiten afdelingen voor verloskunde, spoedeisende hulp en huisartenposten, vooral in krimpregio’s als Zeeland en het noorden. Maar het gebeurde óók in Woerden, in het hart van de Randstad.

Foto David van Dam

Tot ongenoegen van mondige burgers als Nelleke Stuurop. Zij willen dat mensen in een gemeente met ruim vijftigduizend inwoners in noodgevallen dicht bij huis naar het ziekenhuis kunnen. Dat kan niet meer.

Stuurop (60) komt zelf geregeld in het ziekenhuis. De voormalig administratief medewerkster kan door haar ernstige astma al jaren niet meer werken. Actievoeren voor een betere zorg doet ze nog wel en graag. „Ik maak alles van dichtbij mee”, vertelt ze vanuit haar woonkamer in Linschoten, een plaats bij Woerden. In het St. Antonius Ziekenhuis weten ze intussen wel wie Nelleke is, lacht ze. „Volgens mij staat in m’n dossier dat ik actievoer en dat ze goed naar me moeten luisteren.”

Doeke (66), de man van Nelleke, zit naast haar op de bank. Hij werkte bijna vijftig jaar bij de politie en zit sinds hij met pensioen is ook in het actiecomité. „Zij is m’n nieuwe baas. Een hele lastige.” Nelleke is veel aan het woord, Doeke vult aan.

Het actiecomité, waarin ook Woerdense gemeenteraadsleden zitten, stelde een zwartboek met klachten samen, getiteld Hoe de zorg verdween uit Woerden. „De menselijke maat, waar het Hofpoort om bekend stond, is verdwenen”, staat in de inleiding. „Men is een nummertje geworden in een grote fabriek.”

In het boekje, dat het actiecomité vorige week aanbod aan de Tweede Kamer, staan elf negatieve ervaringen. Over ouderen die moeite hebben ’s avonds in noodgevallen vervoer te regelen naar de huisartsenpost, over lange wachttijden bij de spoedeisende hulp in Leidsche Rijn, over mensen die vanuit daar ’s nachts nog naar het Diakonessenhuis in Utrecht worden doorgestuurd om spoedmedicatie op te halen. De apotheek in Woerden is ’s avonds en ’s nachts niet meer open.

Veertig graden koorts

Eén van de verhalen uit het zwartboek is van Lucinda Koeleman uit Woerden. Haar tweejarige dochter had op een zaterdag opeens ruim veertig graden koorts. Ze wilde snel naar de huisarts, maar die zat twintig kilometer verderop. Dat was voor Lucinda niet eenvoudig: ze heeft geen auto en veel familie was net op vakantie. Lucinda ging met een ziek kind achter op de fiets richting de trein, die heel druk was, en daarmee naar Leidsche Rijn.

Foto David van Dam

„M’n dochtertje was al helemaal doodop, zat maar te huilen.” Een taxi was voor Koeleman geen optie. „Ik heb een aanvullende uitkering.” Haar dochter kreeg antibiotica, die gelukkig aansloegen. „Anders had ik een dag later weer terug gemoeten.”

Het kabinet wil meer zorg thuis en minder in het ziekenhuis

Luc Demoulin van het St. Antonius begrijpt helemaal „dat het veilig voelt als een ziekenhuis dichter bij is”. En ja, hij beaamt dat het nu verder reizen is voor familie die na operaties op bezoek wil komen. „Dat is lastig.” Maar volgens Demoulin neemt de complexiteit van de zorg toe en is het nodig om operaties op één plek te concentreren. Zorgverzekeraars stellen normen voor het aantal operaties in een ziekenhuis, vanuit de gedachte dat de kwaliteit toeneemt als specialisten zo’n operatie vaker uitvoeren. Demoulin: „Die specialisatietendens verhoudt zich slecht tot de vroegere kleinschaligheid van de ziekenhuizen.” En ja, efficiency speelt ook een rol, beaamt hij. „De inzet van dure apparatuur en personeel op één plek bespaart kosten.”

Demoulin zegt dat het ziekenhuis een aantal dingen doet om praktische problemen voor patiënten op te lossen. Zo kunnen ouderen uit Woerden die in Leidsche Rijn of Nieuwegein geopereerd moeten worden met busjes worden opgehaald. En als mensen ’s nachts spoedmedicatie nodig hebben, hoeven ze niet van Leidsche Rijn naar het Diakonessenhuis te rijden: het ziekenhuis kan de medicijnen thuis afleveren.

Het beeld dat er alleen maar zorg uit Woerden verdwijnt, bestrijdt Demoulin. „We halen niet alleen maar dingen weg”, vertelt hij, terwijl hij door het ziekenhuis loopt. In de gipskamer is het druk en wachten patiënten om geholpen te worden. Op de afdeling slaapgeneeskunde, „de grootste van Midden-Nederland” volgens Demoulin, branden lampen in allerlei kleuren. Hier worden mensen met slaapstoornissen behandeld.

De polikliniek is ook nog open, waar volgens Demoulin aan 80 procent van de zorgvraag wordt voldaan. „Mensen staren zich vaak blind op operaties, maar veel vaker komt iemand op controle of om een foto te maken.” Het St. Antonius haalt ook nieuwe verrichtingen naar Woerden, zegt Demoulin. „We hebben hier net het spatadercentrum geopend, dat zat in Utrecht.”

Wethouder Arjan Noorthoek (Volksgezondheid, CDA) snapt best dat sommige operaties moesten verdwijnen, maar zegt dat „de zorg in Woerden veel meer is uitgekleed dan we wilden”. Dat zelfs de huisartsenpost in de avond verdween noemt hij „een mokerslag”. Bij het fusieproces een paar jaar terug voelde het college zich gepasseerd. Nu zit Noorthoek weer aan tafel met het St. Antonius. Het ziekenhuis praat nu met alle partijen, inclusief het actiecomité en de huisartsen, over de toekomst van de zorg in Woerden. Volgend jaar moet dat tot nieuwe afspraken leiden. Demoulin is blij dat er weer vooruitgekeken wordt. „Wat wordt hier gemist en wat zou passend zijn voor Woerden?”

Gebouwen te koop gezet

De gemeente Woerden heeft plannen om het gebied rond het ziekenhuis te ontwikkelen. Het is nu een wat sfeerloos bedrijventerrein en moet meer een woongebied worden, onder meer door het ombouwen van kantoorpanden. Maar in de gemeenteraad ontstond de afgelopen maanden onrust toen uitlekte dat het St. Antonius een deel van zijn gebouwen voor woningbouw beschikbaar wilde stellen. De lokale politiek vreest dat het ziekenhuis zich nog verder uit Woerden terugtrekt. „De raad zegt: die woningbouw doen we niet, we willen eerst weten wat voor zorg er komt”, zegt Noorthoek.

Demoulin benadrukt dat het de gemeente is die het gebied wil ontwikkelen en dat woningen op het ziekenhuisterrein een mogelijkheid zijn. „Maar de plannen zijn nog niet concreet”, benadrukt hij. Garanderen dat het volledige ziekenhuisgebouw behouden blijft, kan Demoulin niet. „Wij willen in Woerden blijven, het is geen optie alles te verkopen. Maar het zou kunnen dat we niet het hele gebouw nodig hebben.”

Wethouder Noorthoek heeft van de gemeenteraad de opdracht gekregen „zoveel mogelijk zorg naar Woerden terug te halen”. Nelleke Stuurop van het actiecomité had weinig vertrouwen in de gesprekken. „Ik zei: misschien komt hier weer een volwaardig ziekenhuis. Nou, dat ging dus zeker niet gebeuren, zeiden ze meteen. Dan voel je je echt besodemieterd.”

Het St. Antonius ziet vooral opties voor zorgwoningen, zegt Demoulin, waar ouderen zelfstandig kunnen wonen met een beperkte vorm van begeleiding. En over een terugkeer van een vorm van huisartsenzorg in de avond denkt het ziekenhuis graag mee. Demoulin snapt dat dit „een groot pijnpunt” is en is daarover met de Woerdense huisartsen in gesprek.

Foto David van Dam

Maar operaties terughalen naar Woerden ziet Demoulin niet gebeuren. De afbouw van operaties gaat volgend jaar verder. Demoulin snapt dat Woerdenaren naar hun oude ziekenhuis terug verlangen. Maar zaken terughalen noemt hij „niet reëel”. „De intensive care en de operatiekamers komen niet terug, daar moet ik duidelijk over zijn. Er blijft hier veel, en er komen dingen bij. Maar het Hofpoort wordt niet meer zoals het was.”