Verdoven van varkens: 30 seconden stress, 15 seconden lijden

Slacht Arjen Lubach toonde zondag hoe varkens voor de slacht verdoofd worden met CO2. Het alternatief? Zelfs de grootste varkensslachter werkt nu aan vegetarische producten.

Varkens lopen buiten bij een varkenshouderij.
Varkens lopen buiten bij een varkenshouderij. Foto Vincent Jannink/ANP

Het was weer even schrikken toen Arjen Lubach zondag in zijn satirische televisieprogramma een reeks fragmenten uitzond over het slachten van varkens. Er werden enkele bekende misstanden behandeld; varkens die bij bewustzijn in een broeibak met 60 graden heet water worden schoongespoeld en daarin verdrinken; poep op karkassen van eenmaal geslachte dieren. „Ik heb een groot onderzoek laten uitvoeren naar hoe in sommige slachterijen wordt gewerkt. Ik heb gezien dat dit op onderdelen niet goed gaat, en heb daar ook maatregelen tegen getroffen”, reageerde minister Carola Schouten (Landbouw, ChristenUnie) maandag in een podcast.

Tijdens reguliere bezoeken treffen inspecteurs van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) regelmatig overtredingen aan in slachthuizen, blijkt uit rapporten die de stichting Varkens in Nood heeft opgevraagd. Een inspecteur stuit bij een bezoek in januari 2016 op een varken dat elektrisch zou zijn bedwelmd maar dat niettemin bij bewustzijn in heet water wordt gedompeld. „Hierdoor is het dier ernstig vermijdbaar lijden berokkend”, noteert de inspecteur.

In september van hetzelfde jaar is het ook raak: „Ik zag vier varkens na elkaar met duidelijke tekenen van leven in de broeibak.” Een woordvoerder van Varkens in Nood weet niet hoe vaak dit gebeurt. „Misschien honderden keren per jaar.”

Lees ook: ‘Horrorslachter’ wil voorbeeld voor de wereld zijn

Een ademteug CO2

Wellicht zorgwekkender dan de gesignaleerde incidenten zijn de structurele missers die Lubach uit de archieven opdook: het veronderstelde gebrek aan toezicht in slachthuizen, en het leed van varkens tijdens de verdoving. Lubach suggereert dat er veel te weinig dierenartsen zijn die dit werk willen doen. Maar: „Dat is een onjuist beeld”, stelt de NVWA in een reactie. De NVWA is „doorlopend op zoek naar dierenartsen die dit belangrijke werk willen doen”, en boekt daarbij succes. Onlangs nog zijn honderd dierenartsen geworven, „van wie een flink aantal uit het buitenland”.

Over het verdoven met CO2 is het laatste woord nog niet gezegd. „De laatste twintig jaar zijn er talloze wetenschappelijke artikelen gepubliceerd die erkennen dat CO2-bedwelming bij varkens gepaard gaat met lijden en verregaande welzijnsproblemen”, schrijft Varkens in Nood dinsdag in een brief aan minister Schouten, die is opgesteld door ruim zestig Europese organisaties voor dierenbescherming. Directeur Hans Baaij: „We hebben het koolzuurgas ook zelf eens ingeademd op kantoor. Niemand hield het langer dan één ademteug vol. Het doet verschrikkelijk veel pijn aan de longen.”

Pleidooi voor verbod

Er moet een verbod komen op het bedwelmen van varkens met hoge concentraties CO2 per 2025, stelt de brief van de Europese dierenbeschermers. Daaronder is ook Eyes on Animals, dat beelden heeft gemaakt van wat er precies gebeurt tijdens de verdoving. Gedurende dertig seconden is er sprake van stress en daarvan kun je volgens deskundigen vijftien seconden gerust omschrijven als lijden; de dieren trachten krijsend en spartelend te ontsnappen.

Naar die beelden wordt verwezen in een film die de grootste varkensslachter van Nederland, Vion, op de eigen website heeft geplaatst. „Wij willen open en eerlijk vertellen wat er bij ons gebeurt”, zegt woordvoerder Nancy Aschman van Vion, dat door Lubach op de hak werd genomen. Vion slacht op vijftien locaties in Nederland en Duitsland wekelijks bijna driehonderdduizend varkens. „De maatschappij moet weten hoe het er hier aan toe gaat. De maatschappij is daar aan toe.” De slachter wil de dieren „zo goed mogelijk verdoven” met CO2, en deze methode wordt door de NVWA „continu” gecontroleerd. „Er zijn veel bedrijven waar deze controle veel minder goed is.”

Uit hun roedel

Elektrisch verdoven gebeurt ook wel, meestal in slachthuizen met een minder grote productie. „Aan elke methode zitten voor- en nadelen”, zegt de Vion-woordvoerder. „Bij elektrisch verdoven haal je de varkens uit hun roedel, en raken ze in paniek. Wij zijn steeds op zoek naar de beste methode. Want wat is het alternatief? Onverdoofd slachten? Nee toch?”

De resultaten van onderzoek naar alternatieve bedwelming zijn nog niet bemoedigend, blijkt onder meer uit een rapport van Wageningen Universiteit van enkele maanden geleden. Duits onderzoek naar bedwelming met stikstofschuim „heeft tot nu toe nog geen voldoende resultaat opgeleverd”, en ook bij andere gasmengsels treedt „onrust en ongerief” op. Elektrisch verdoven dan? „Een groot voordeel van gas verdoven ten opzichte van elektrisch verdoven is het opdrijven en verdoven van de dieren in groepen waardoor de dieren tijdens het aandrijven veel minder stress ervaren dan bij het individuele aandrijven van dieren bij elektrische verdoving”, stellen de onderzoekers.

De beste methode om het leed van varkens in de slachterij te verminderen is, „geen varkens eten”, zegt Hans Baaij. Vion werkt aan een productielijn voor vegetarische producten. „Daar hopen we komend voorjaar een flinke groei mee te maken”, aldus de woordvoerder.