Opinie

Schaamte is erger dan de dood

Joyce Roodnat Wat gebeurt er met een vrouw als je haar open haalt? Joyce Roodnat vraagt het zich af bij een werk van Amie Dicke en een voorstelling van Karina Holla.

Joyce Roodnat

In galerie EENWERK in Amsterdam presenteren ze telkens één kunstenaar met één werk dat dan álle aandacht krijgt. Dit keer is de eer aan Amie Dicke, met een doorsnee modefoto (denk ik, het is onduidelijk waar ze hem vandaan heeft) die ze meer dan levensgroot kopieerde. Dus leunt er, uitgestrekt over de wand, een klassiek fotomodel achterover. Ze draagt een ruimvallende pantalon van kamgaren. Verder is ze naakt. Ze kijkt in de lens, terug in de ogen van wie naar haar kijkt.

Amie Dicke drukte het beeld af op aluminium en versneedt het. One-liner noemde ze dit werk, want ze maakte het met één snede, van links naar rechts, van hoofd naar voeten.

Amie Dicke met ‘One-liner’ in galerie EENWERK. Foto Joyce Roodnat

Met die uitgekiende haal wekt ze de non-descripte modefoto tot leven. Dicke dwingt je te bewegen: alleen wie langzaam langs dit beeld loopt, ziet het in volle glorie. Alleen dan maak je mee dat de losgesneden haarlijn aanvankelijk de ogen verbergt. Zet een stap verder, dan zie je ze. En ze houden je in de gaten, terwijl je bij de volgende stap ontdekt dat door de snede de rechterborst zich terugtrekt, terwijl de tepel van de linker omhoog duikt. Stamp een beetje en de losgesneden delen van buik en been veren zachtjes mee. Neem nog twee stappen en de vrouw verdwijnt in het platte vlak. Alsof ze de hoek omsloeg, met achterlating van wat echo’s van broek en schoen. Onaanraakbaar is ze, superieur en iedereen de baas.

Maar een dag later denk ik anders over haar. Verdwenen zijn de signalen van kracht en macht, ik besef nu wat Amie Dicke in eerste instantie maakte: een vrouw in wie het mes is gezet. En dat komt doordat ik in een klein theater Oorlogsvrouwen zag, een indrukwekkende voorstelling van Karina Holla over de Sovjetvrouwen die vochten in de Tweede Wereldoorlog. De schrijver Svetlana Alexijevitsj verzamelde hun herinneringen, ze kreeg er in 2015 de Nobelprijs voor.

Karina Holla knalt hun pijn over het voetlicht. Deze vrouwen waren hartverscheurend dapper. Elk verhaal spreekt van een ongeneeslijke haal over lichaam en ziel. De een maakt vergeefs een bruidsjurk van verbandgaas, de ander verdrinkt haar baby, er zit niks anders op. De derde huilt van angst, haar gezicht bestaat uit gekrijs, maar ze geeft geen geluid. „Niet doodgaan, je hebt een brief van thuis” – en een vrouw sterft nog even niet. Ondanks de bommenwerpers springen de vrouwen in de rivier. Liever dan veilig te zijn, spoelen ze het aangekoekte menstruatiebloed uit hun broeken: „Schaamte is erger dan de dood.”

Amie Dicke benadrukt de kracht van een vrouw door haar open te leggen. Ik kan One-liner niet meer zo opgewekt bekijken als ik deed. Ik vind het werk net zo sterk, maar het bedrukt me nu. Goeie kunst ligt niet vast. Goeie kunst verandert mee met wie ernaar kijkt.

Correctie (29 november): in een eerdere versie van dit artikel werd de voorstelling van Karina Holla ‘Soldatenvrouwen’ genoemd. Het gaat om ‘Oorlogsvrouwen’. Dat is hierboven aangepast.