Analyse

Europa spreekt nog niet met één mond over klimaat

Europese Unie Klimaat is een zeer politiek thema. Alles leidt tot discussie.

Commissievoorzitter Ursula von der Leyden en Frans Timmersmans.
Commissievoorzitter Ursula von der Leyden en Frans Timmersmans. Foto Patrick Seeger

In Straatsburg zag je deze week een voorproefje van hoezeer klimaat Europa gaat verdelen. Hoeveel haast is genoeg? Hoeveel ambitie wil Europa tonen? Die vragen bleven in de vergaderzaal van het Europees Parlement onbeantwoord.

Ursula von der Leyen zei het woensdag zo: „We hebben geen moment te verliezen.” De aankomende commissievoorzitter presenteerde in Straatsburg haar team van commissarissen, waarna Europarlementariërs, een maand later dan gepland, hun goedkeuring gaven. Daarmee kan ook Frans Timmermans, verantwoordelijk voor het klimaatbeleid, aanstaande zondag aan de slag.

Timmermans zal „zo snel mogelijk” met zijn eerste plannen komen, zo zei hij na afloop van de stemming. Al in de eerste weken van december, tijdens de klimaattop in Madrid, moeten de contouren van de ‘European Green Deal’ duidelijk worden, een breed pakket maatregelen waarmee het continent voorop wil lopen in de groene transitie. Om „de wereld te laten weten welke richting Europa op wil”, aldus Timmermans. Zowel hij als Von der Leyen zullen hun eerste werkdag, aanstaande maandag, aanwezig zijn bij de opening van de klimaattop.

Lees ook: Timmermans en Vestager hebben grote plannen voor klimaatbeleid en tech

Geen steun van de Groenen

De Commissie presenteert zich als felgroen, maar kreeg woensdag geen steun van de fractie van de Groenen. Die hadden teveel vragen over sociaal beleid en vergroening van landbouw en handel. Een ongemakkelijk signaal, temeer omdat Timmermans hen hard nodig zal hebben in zijn strijd voor ambitieus klimaatbeleid. Grootste uitdaging: lidstaten meekrijgen die helemaal niks voelen voor maatregelen die pijn gaan doen.

En elke lidstaat heeft zo zijn pijnpunten waarop Europa gaat drukken: is het niet de kolenindustrie, dan wel de auto-industrie of de landbouw. De voortekenen zijn niet best: zelfs een vrij weinig ambitieus doel als een CO2-vrij Europa in 2050 wordt nog altijd door een aantal lidstaten, waaronder Polen, geblokkeerd.

Het zorgt ervoor dat Europa in Madrid niet met één duidelijke stem kan spreken. Timmermans toonde zich woensdag niettemin optimistisch. „Ik zie dat ook de meest terughoudende lidstaten onze kant uit bewegen.” En hij toonde zich begripvol, voor landen die een grote kolenindustrie moeten afbouwen: „Die lidstaten willen daarvoor steun en ik vind dat geen onredelijke vraag.”

Dat Europa daarvoor geld moet vrijmaken lijkt onvermijdelijk. Maar sommige lidstaten, Nederland voorop, verzetten zich juist fel tegen extra fondsen om ‘vuile’ landen te compenseren. Ook hen zal Timmermans moeten overtuigen.

Dat klimaat zo hoog op de Europese agenda staat is een gevolg van groeiende maatschappelijke druk. Gevraagd naar de prioriteiten die de nieuwe commissie zou moeten hebben, noemde de grootste groep Europese burgers (40 procent) volgens een opinieonderzoek van de Bertelsmann Stichting klimaat. In Nederland ligt dat percentage op 35 procent.

Climate emergency

Klimaat is inmiddels van iedereen, zag je aan de manier waarop Europarlementariërs van alle politieke kleuren het deze week in Straatsburg bespraken. Klimaat, dat zijn onze „kinderen en kleinkinderen” en „onze aarde”. Steeds lag de nadruk op de gedeelde verantwoordelijkheid en het brede belang, waardoor het thema haast apolitiek werd.

Bijvoorbeeld bij het uitroepen van de „climate emergency”, een symbolische actie waaraan diverse landen en steden al meededen. „Dit is niet partijgebonden”, zei de Franse liberaal Pascal Canfin. „Dit gaat niet over politiek, dit gaat over onze collectieve verantwoordelijkheid!”

Die woorden kunnen niet verhullen dat klimaat juist een ontzettend politiek thema is, waar de kleinste dingen nog tot discussie leiden. Zo wilde de Duitse Europarlementariër Peter Liese het liever niet over een ‘emergency’ hebben. De Duitse vertaling daarvan (notstand) deed de christendemocraat teveel aan de duistere periode van de Duitse geschiedenis denken, toen grondrechten buiten werking werden gesteld.

Tegelijkertijd vonden de Groenen de ingediende resolutie nog lang niet ver genoeg gaan. Zij willen dat in aanloop naar een CO2-neutraal Europa in 2050 de uitstoot in 2030 al met 65 procent is teruggebracht. Timmermans zal later het reductiedoel voor 2030 bekendmaken. Het zal ergens tussen de 50 en 55 procent liggen, ver onder het doel van de Groenen, maar boven de wens van maximaal 50 procent van de christendemocratische EPP.

Timmermans erkende woensdag dat klimaatbeleid tot protesten zal leiden. Het zou hem niet verbazen als de boeren binnenkort ook in Brussel op straat staan.