Toeslagenaffaire gaat meer en meer over handelen van Snel

Toeslagen kinderopvang Tot nu toe had staatssecretaris Snel voldoende politiek krediet om de affaire rond onterecht gestopte toeslagen te doorstaan. Maar nieuw opgedoken documenten kunnen dat veranderen.

Met het omarmen van de ‘Donner-regeling’ voor gedupeerde ouders dacht staatssecretaris Menno Snel (Financiën, D66) tien dagen geleden een oplossing te hebben gevonden voor de al jaren slepende affaire rond onterecht stopgezette kinderopvangtoeslagen. Gedupeerde ouders zouden „ruimhartig” en „nog voor het einde van het jaar” financiële genoegdoening krijgen – niet alleen de crica driehonderd van het betrokken gastouderbureau in Eindhoven maar ook de mogelijk duizenden andere gevallen elders in het land. Snel heeft daar al 7,5 miljoen euro voor uitgetrokken en rekent bij uitbreiding van de compensatieregeling op „tientallen miljoenen”.

Maar een nieuwe onthulling van Trouw en RTL Nieuws, die het dossier al jaren diepgravend volgen, maakt aan de toeslagenaffaire nog lang geen einde. Sterker: de politieke spanning over het handelen van de staatssecretaris zelf wordt alleen maar hoger. Portee van het nieuws van deze dinsdagochtend vroeg is dat Snel gevoelige documenten bewust voor de Tweede Kamer zou hebben achtergehouden. Uit deze documenten, waar met name CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt herhaaldelijk om heeft gevraagd, zou blijken dat de toeslagenaffaire inderdaad veel groter is dan alleen de zogeheten ‘CAF 11-zaak’ die in Eindhoven speelde. CAF staat voor ‘Combiteam Aanpak Facilitators’, de afdeling binnen de Belastingdienst die fraude en misbruik van kinderopvang diende op te sporen.

De vertrouwelijke documenten die Trouw en RTL hebben opgedoken middels een beroep op de Wet Openbaarheid van bestuur zijn evaluatierapporten uit 2015 waarin de fraudeaanpak van de Belastingdienst intern tegen het licht wordt gehouden. Daaruit blijkt, zo schrijft Trouw, „dat de werkwijze van de fiscus de afgelopen jaren compleet ontspoorde en dat onschuldige burgers daar massaal de dupe van werden”. Nu was dat beeld in de afgelopen maanden, bij eerdere onthullingen, WOB-verzoeken en door het eerder deze maand verschenen rapport van de commissie Donner al wel bekend. Politiek brisanter is de vaststelling door Trouw en RTL dat staatssecretaris Snel het verzoek van de Tweede Kamer om deze evaluatierapporten openbaar te maken „al anderhalf jaar ontwijkt”. Terwijl de aard en omvang van de toeslagenkwestie intern dus al bij de Belastingdienst bekend was.

Meer in detail zou er zelfs sprake van zijn geweest dat „alle gevoelige documenten” uit het digitale toeslagenarchief naar een „geheime map” waren verplaatst om betrokken topambtenaren uit de wind te kunnen houden bij externe onderzoeken naar de fraudeaanpak. „De staatssecretaris wist dat alle informatie op een speciale digitale plek verzameld werd, maar meldde dit niet aan de Kamer”, meldt RTL Nieuws.

Terwijl de Tweede Kamer donderdag een hoorzitting over het advies van de commissie-Donner houdt en het debat met Snel over de inhoud van diens compensatieregeling voor volgende week woensdag op de agenda staat, dringen nieuwe, nog veel lastiger vragen zich op.

Wist de staatssecretaris – en zijn ambtsvoorganger Eric Wiebes (VVD) – al in 2015 dat de fraudeaanpak bij de afdeling Toeslagen ontspoorde? En heeft hij in de afgelopen maanden de volledige informatie die daar intern over bekend was inderdaad aan het parlement willen onthouden?

De fiscaal woordvoerders uit de Tweede Kamer, zowel van oppositie- als coalitiezijde, gebruiken zware kwalificaties over de nieuwe onthulling: schandalig, zeer ernstig, zorgwekkend. Henk Nijboer (PvdA) spreekt van een „doofpot”.

Een woordvoerder van Snel zegt in een eerste reactie dat er geen sprake is geweest van het welbewust achterhouden van informatie. „De staatssecretaris heeft steeds naar eer en geweten gehandeld. Hij heeft de Kamer niet misleid.” Ook het bestaan van geheime documenten waar diverse onafhankelijke onderzoekscommissies niet bij kunnen, ontkent de woordvoerder. Hij wijst op de omstandigheid dat de digitale informatiesystemen zeer omvangrijk zijn en niet altijd netjes zijn bijgehouden. Het gaat om „een kleine 37 miljoen bestanden”. „Geen enkele onderzoekscommissie is bij het doorzoeken daarvan tegengewerkt.”

Tot nu toe, zo bleek bij eerdere debatten over de kinderopvangtoeslagen, bleek Snel over voldoende politiek krediet te beschikken om de toeslagenaffaire tot een goed einde te leiden. Zolang er gaandeweg die oplossing steeds weer nieuwe, pijnlijke documenten opduiken wordt dat voor hem almaar lastiger.

Correctie 26 november 2019: In een eerdere versie van dit artikel stond dat in de informatiesystemen „ruim 37 miljoen bestanden” zitten. Dit moet „een kleine 37 miljoen bestanden” zijn, en is hierboven aangepast.