Recensie

Recensie Film

Stalinistisch proces in 1930 biedt weinig show

Documentaire Sergej Loznitsa toont het vroege stalinistische showproces tegen de ‘Industriële Partij’. Interessant voor Sovjet-nerds.

‘The Trial’ is gecomponeerd uit filmmateriaal over een stalinistisch showproces tegen de ‘Industriële Partij’ in 1930.
‘The Trial’ is gecomponeerd uit filmmateriaal over een stalinistisch showproces tegen de ‘Industriële Partij’ in 1930.

De Oekraïense filmmaker Sergej Loznitsa maakt zo’n twee films per jaar, vaak als kritisch chroniqueur van het Sovjetverleden. The Trial is een van zijn found footage-documentaires, gecomponeerd uit filmmateriaal over een vroeg stalinistisch showproces tegen de ‘Industriële Partij’ , eind 1930 in Moskou.

Het gaat nog onwennig, zo op het omslagpunt van de relatief liberale NEP-periode naar de bloedige jaren dertig, toen landbouwcollectivisatie en grote zuiveringen miljoenen levens eisten. Een negental topingenieurs en managers plus drie professoren zouden met Frans geld de Sovjeteconomie hebben gesaboteerd om een invasie uit te lokken, zo luidt de aanklacht. Een verzinsel, maar de murw geslagen verdachten bekennen en krijgen veelal de doodstraf.

The Trial bestaat uit oeverloos procedureel geneuzel – de USSR is immers een rechtsstaat – en politieke betogen. Het publiek notuleert in zondags pak ijverig of tracht, met dichtgeknepen ogen door de filmlampen, aandachtig te kijken. ’s Avonds eisen boze betogers op straat de kogel voor saboteurs. Ieder kent zijn rol, toch oogt dit proces onbeholpen. Het complot blijft een hopeloos vaag verhaal, de bekentenissen rammelen, een verdachte wendt zich hulpeloos tot de aanklager: „Zo is het gegaan. Toch?” Het biedt weinig troost dat die aanklager in 1938 zelf de kogel kreeg als kernlid van de ‘fascistische terreurbeweging van bergbeklimmers en toeristen’: de samenzweringen tegen de partij werden met de tijd exotischer.

Een triest schouwspel, alleen geschikt voor echte Sovjet-nerds. Want veel show bevat dit proces niet.