Recensie

Recensie Beeldende kunst

Magische wandkleden en digitale watervallen van Rafaël Rozendaal

Galerie In zijn werk tast Rafaël Rozendaal de grens tussen digitaal en analoog materiaal af. Een tapijt kan bij hem een beeldscherm zijn, en een website een waterval.

Rafaël Rozendaal, Spectrum, 2019. (6-kanaals video, afmetingen variabel). Courtesy Upstream Gallery.
Rafaël Rozendaal, Spectrum, 2019. (6-kanaals video, afmetingen variabel). Courtesy Upstream Gallery. Foto Gert-jan van Rooij

Terwijl de hele wereld de afgelopen decennia in hoog tempo steeds digitaler werd, legde kunstenaar Rafaël Rozendaal (1980) juist de omgekeerde route af. Naast de websites die hij al vanaf begin deze eeuw produceert – kunstwerken als thisemptyroom.com (2016), die online een miljoenenpubliek bereiken – maakt hij steeds vaker fysieke objecten. Die beweging is enerzijds te verklaren door de kunstmarkt, want hoewel hij zijn websites verkoopt (op voorwaarde dat ze online vrij toegankelijk blijven), heeft een concreet object bij veel verzamelaars nog altijd de voorkeur.

Anderzijds sluiten de fysieke objecten naadloos aan bij wat hij digitaal doet. Bij galerie Upstream in Amsterdam zijn nu bijvoorbeeld vier nieuwe ‘lenticulaire’ tapijten te zien. Het zijn in contrasterende kleuren geweven wandkleden, die er door opstaande ribbels vanuit iedere hoek anders uitzien. Het is hetzelfde magische ‘beeldscherm’-effect als 3D-flippo’s hadden, maar het blijft een beetje een trucje.

Rafaël Rozendaal, Near Next 19 09 06, 2019 (Lenticulair tapijt, linnen 144 × 200 cm). Courtesy Upstream Gallery. Foto Gert Jan van Rooij

De grens tussen digitaal en fysiek wordt vanaf de andere kant benaderd in de nieuwe video-installatie Spectrum, en dat is gelijk interessanter. Op zes grote beeldschermen worden verschillende heldere kleuren gepresenteerd. De titel verwijst naar een gelijknamige reeks kunstwerken van Ellsworth Kelly, dat kleurverlopen toonde. Wat in Rozendaals schermenversie direct opvalt zijn de kleine imperfecties: het rood lijkt bijvoorbeeld net iets helderder dan het geel. Wie schildert ervaart dat alle kleuren verf anders werken, omdat ze uit andere pigmenten bestaan. Digitale kleuren werken allemaal exact hetzelfde, zou je kunnen denken. Spectrum bewijst het tegendeel: ieder type beeldscherm dat voor het kunstwerk gebruikt zal worden, zal andere eigenschappen hebben en daardoor telkens net andere kleuren tonen.

Deze poging het digitale ‘tastbaar’ te maken sluit aan bij de ontwikkeling die Rozendaal de afgelopen twintig jaar in zijn websites maakte. Waren die in het begin figuratief en soms te melig (zoals misternicehands.com (2001): klik met je muis op een vinger en hoor scheetgeluiden), gaandeweg werden het serene verkenningen van de virtuele wereld, zoals unknownlandscape.com (2016), waar hij met een kartellijn en traag veranderende kleuren een uitstrekte woestijn weet op te roepen.

Dat geldt ook voor de drie nieuwe websites die bij Upstream worden getoond: extranervous.com, returnreverse.com, fearofchoice.com. Met minimale vormen en kleurverlopen scheppen ze een hypnotiserende ruimtelijke ervaring. Het is mooi om ze bij Upstream op grote videoschermen te zien, maar eigenlijk zijn ze het best wanneer je ze met je eigen computer oproept. Dan zijn de eindeloos stromende digitale watervallen een prachtig rustpunt in de kakofonie van het internet.