Opinie

Giet iets over van het halfvolle in het halflege glas

Maxim Februari

De grote problemen van deze tijd komen uiteindelijk neer op maar één vraag: bent u een pessimist of een optimist? Bij ieder maatschappelijk debat blijkt dit de kwestie waarom alles draait. Komt het goed of komt het niet goed? Komt het goed, dan kunnen we met een gerust hart achterover leunen; komt het niet goed, dan is er helaas niets meer aan te doen.

Het is een plezierige manier om met problemen om te gaan, en dus is het de identiteitsvraag bij uitstek aan het worden. Is je glas half vol of half leeg, ben je up of down, een ontkenner of een alarmist? In de actuele zaak van het personeelstekort in de publieke sector lijken de argumentaties ook langs deze lijnen te lopen. Er zijn te weinig onderwijzers, leraren, agenten, verpleegkundigen. Is dat goed nieuws of is dat slecht nieuws?

De optimist zegt dat er helemaal geen tekort is aan politieagenten. Er zijn er niet minder dan vroeger. De oprichting van de Nationale Politie heeft weliswaar geleid tot verlies van 3000 ondersteunende banen; maar het aantal echte agentenbanen is al tijden min of meer hetzelfde. Dat is goed nieuws. Bovendien daalt de criminaliteit opzienbarend, dus waarom zou je meer politie willen?

Toch is er wel degelijk een tekort, zeuren de feiten. „Aanhoudende personeelsproblemen”, schreef de Algemene Rekenkamer in mei van dit jaar met klem. Het aantal politietaken stijgt, de capaciteit zou eigenlijk mee moeten stijgen, en dat doet ze niet. Maar raad eens wat? Op zich is die stijging zelf ook weer geweldig nieuws. De grotere politiecapaciteit is immers nodig omdat we zoveel songfestivals organiseren en autoraces: tekenen van onze welvaart.

Tekort aan thuiszorg? Signaal van toegenomen levensverwachting. Tekort aan verpleegkundigen? Komt door verbeterde gezondheidszorg. Te weinig leraren? Gevolg van gestegen opleidingspeil en het feit dat de Nederlandse universiteiten tot de beste twee procent van de wereld behoren. Meer cybercrime? Betekent dat we allemaal een smartphone hebben. De economie groeit en het tekort groeit mee. Het gaat zo verschrikkelijk goed met ons, dat de publieke sector gewoon niet meer weet waar ze moet kijken.

De pessimist ziet dit intussen anders. De toename van het aantal politietaken komt niet door festivals en smartphones. Het komt door verwarde personen die over straat zwerven sinds het Rijk taken heeft overgeheveld naar de gemeentes. De pessimist weet zich hierin gesteund door het alarm van de politievakbond over de geestelijke gezondheidszorg. Steeds minder mensen worden opgenomen in klinieken; maatschappelijk werk is in de wijken wegbezuinigd en de zorg voor verwarde personen wordt een zaak voor de politie. De voorzitter van de politievakbond is het naar eigen zeggen beu.

Geen probleem, zeggen de optimisten. Er zijn mensen genoeg die in de zorg willen werken en bij de politie. Ze zijn vertrokken omdat de werkdruk te hoog is en de betaling elders beter, maar als je ze meer betaalt, zijn ze zo weer terug. Betaal ze drie keer zoveel. Dan reppen zelfs rechtse mensen zich naar de zorg.

Dat is helemaal niet zo, sputteren de feiten. In 2018 was volgens het rapport van de Algemene Rekenkamer 65 miljoen euro beschikbaar voor extra wijkagenten en rechercheurs. Daarvan kon maar 27,9 miljoen euro worden uitgegeven. Je kunt mensen namelijk niet van elders halen, want elders zijn ze ook niet. Vergrijzing, pensioneringsgolf: er is niet alleen een tekort aan leraren en agenten, maar ook aan metselaars, chauffeurs, IT’ers, horecapersoneel, hoveniers. Het tekort, schrijft het AD, is overal.

Zo zijn er twee scenario’s. In het ene neemt de welvaart toe, is de vooruitgang niet te stuiten en kunnen alle problemen worden opgelost met meer geld, meer groei, meer technologische ontwikkeling. In het andere worden politiebureaus gesloten in wijken die toch al kampen met problemen, zitten kinderen in de gevangenis omdat de jeugdzorg geen plaats heeft en neemt de publieke armoede toe. En net als altijd wanneer het glas half vol is of half leeg, zijn beide scenario’s waar: het glas is half vol en half leeg tegelijk.

Zo hoog opgeleid dat er niemand meer is om les te geven. Zo veel vakanties en Formule 1-races dat de jeugdzorg vast draait. Is daar dan niets aan te doen? Wellicht kunnen we iets overgieten van het halfvolle in het halflege glas. Iets van het krimpscenario in het groeiscenario laten stromen en van het groeiscenario in het krimpscenario. We kunnen de zorg afschaffen en eerder dood gaan. Of gepensioneerden vragen voor meer geld langer door te werken. Als hun demente partners dan te midden van het snel groeiende toerisme over straat gaan zwerven, zijn er tenminste agenten genoeg om ze weer thuis te brengen.

Maxim Februari is jurist en schrijver, www.maximfebruari.nl.