Recensie

Recensie Film

Een tocht door Varda’s oeuvre is een cursus filmkijken

Documentaire Als „een spraakzaam mollig oud vrouwtje” loodst de Franse filmmaker en cultfiguur Agnès Varda de kijker door haar oeuvre. Wie op haar onbevangen manier kijkt, kan geïnspireerd raken.

Agnès Varda aan het werk in Varda par Agnès.
Agnès Varda aan het werk in Varda par Agnès.

„Niemand is alledaags als je hem met liefde en empathie filmt”, vertelt de Franse filmmaker Agnès Varda (1928-2019) in haar filmische zelfportret Varda par Agnès. Zou ze hebben geweten dat het haar testament zou worden? Toen de film in première ging, had iedereen het idee dat ze snel weer op een regisseursstoel zou zitten. En dan niet zoals in deze documentaire om haar levensverhaal te vertellen. Maar ergens aan het strand, haar favoriete locatie, zoals ze aangaf in haar vorige egodocument Les plages d’Agnès (2008): „Als je bij mensen binnenkijkt, zie je landschappen en bij mij zie je het strand.”

Het zijn twee van de talloze geweldige observaties, associaties, aforismen, filmlessen en andere wijsheden die Varda in de film debiteert. Het is een korte cursus kijken en een film die liefde en empathie in je eigen hart wekt.

Het niet-chronologisch vertelde verhaal is losjes gebaseerd op haar gelijknamige autobiografie en op de ‘lecture performances’ die ze de afgelopen tien jaar gaf. Werd Varda in de eerste helft van haar carrière vaak in de schaduw geplaatst van de (mannelijke) regisseurs van de nouvelle vague of die van de Parijse ‘Linkeroever’ waar ze met haar man, filmmaker Jacques Démy, toe behoorde, in de jaren voor haar dood was ze met haar spitsvondige invallen bijna een cultfiguur en rolmodel voor (vrouwelijke) filmmakers wereldwijd.

Terwijl ze ons „als een spraakzaam mollig oud vrouwtje” door haar oeuvre van kortfilms, documentaires, speelfilms en video-installaties loodst, geeft Varda inkijkjes in hoe ze dat deed, met liefde en empathie filmen. Voor een groot deel heeft het te maken met haar speelse en oprechte interesse in de wereld om haar heen en alles wat niet tot de mainstream behoort. Als je op haar manier kunt kijken, dan kun je ook geïnspireerd raken. Dat Varda in Varda par Agnès soms haar eigen verhalen recyclet, past bij haar stijl. Zo schermt ze ook af waar ze niet over wil praten: haar huwelijk met de homoseksuele Demy of dat ze op de set soms niet de aardigste was. Maar het schemert door de beelden heen. Ook Varda ontsnapte niet aan de eerlijkheid van haar blik.