Opinie

Dankbaarheid als waar patriottisme

Impeachmentprocedure Voor wie op de vlucht voor tirannie ooit een nieuw thuis heeft gevonden is de liefde voor dat nieuwe vaderland haast onbreekbaar, schrijft .
Illustratie Hajo

Het was een zeldzame vertoning, op 19 november in Washington: luitenant-kolonel Alexander Vindman getuigde in de afzettingsprocedure tegen president Trump, in uniform met een rij militaire onderscheidingen op zijn borst. Vindman, Oekraïne-specialist in de Nationale Veiligheidsraad, zei bezorgd te zijn dat de president met zijn handelwijze voor eigen politiek gewin het nationale belang in gevaar bracht. Hij moet hebben geweten dat dit zijn militaire loopbaan zou kunnen kosten. Maar voor Vindman was dit een kwestie van vaderlandse plicht.

Aanleiding voor de impeachment-hoorzittingen is het telefoongesprek tussen Trump en de Oekraïense president Zelensky, waarin deze duidelijk werd gemaakt dat door het Amerikaanse Congres toegezegde militaire steun alleen kon doorgaan als Zelensky Trump „een dienst kon bewijzen”: Trump helpen zijn Democratische rivaal Joe Biden pootje te lichten.

De details doen er hier even niet toe. Wat zo zeldzaam was aan Vindmans getuigenis waren de reacties op zijn uiting van patriottisme. Hij zei: „Ik besloot als jongeman om het land te dienen waar mijn familie een toevluchtsoord had gevonden voor autoritaire onderdrukking. Het was een eer om de laatste twintig jaar deze geweldige natie te mogen vertegenwoordigen en te verdedigen.”

Granaatscherven

Normaal gesproken zou zo’n uitspraak goed moeten vallen bij Republikeinen, die prat gaan op vaderlandsliefde en militaire moed; aan de oorlog in Irak heeft Vindman granaatscherven in zijn lichaam overgehouden, waarvoor hij een Purple Heart-onderscheiding ontving. Maar het waren de Republikeinen die Vindmans loyaliteit in twijfel trokken. Hij is in 1975 geboren in Oekraïne. Toen zijn Joodse ouders besloten naar de VS te emigreren was hij pas drie. Desondanks probeerde de pleitbezorger voor de Republikeinen, de Californische senator Devin Nunes, te insinueren dat Vindmans ware trouw bij Oekraïne lag, niet bij Amerika. Hij weigerde Vindman eerst zelfs bij zijn rang te noemen. En op Fox News werd gezinspeeld dat Vindman een dubbelspion is.

De Democraten bewezen Vindman daarentegen alle eer. Het verschil tussen Republikeinen en Democraten had natuurlijk alles te maken met politiek. Vindmans getuigenis hielp de Democraten om de Republikeinse verdediging dat Trump niets verkeerd heeft gedaan te ondermijnen. De Republikeinen ondermijnen op hun beurt Vindmans betrouwbaarheid.

Toch is er geen enkele reden om Vindman, met zijn onberispelijke staat van dienst, niet op zijn woord te geloven. Hij deed mij denken aan mijn grootvader, een vaderlandslievende Brit, geboren in Londen in een familie van Duits-Joodse immigranten. Hij was kinderarts en geen beroepssoldaat, maar de eerste keer dat hij tekende als vrijwilliger voor militaire dienst was in 1915, toen hij nog op school zat. De laatste keer was, meen ik, in 1962, tijdens de Cubacrisis. Het werd hem toen beleefd duidelijk gemaakt dat hij zijn loyaliteit aan koningin en vaderland nu wel voldoende had bewezen.

Lees ook: Trump is op zoek naar verdedigingslinie

Loyaliteit bewijzen

De reden voor mijn grootvaders overdreven patriottisme was niet enkel om als zoon van Joodse immigranten zijn trouw te bewijzen aan een land waarin antisemieten wellicht geneigd waren zijn loyaliteit in twijfel te trekken. Net als bij Vindman kwam zijn vaderlandslievendheid ook voort uit dankbaarheid. Engeland had hem en zijn gezin behoed voor uitroeiing door de nazi’s. Engeland was evenmin vrij van antisemitisme – clubs waar je geen lid van kon worden, ziekenhuizen waar je geen stage kon lopen, en zo meer. Maar daar heb ik hem nooit over horen klagen. In plaats daarvan voelde hij een extreme loyaliteit aan instellingen die hem wel accepteerden, waaronder de Royal Army Medical Corps.

Voor mensen die hun nationaliteit voor lief kunnen nemen is het niet zo gemakkelijk de erkentelijkheid van mijn grootvader en Vindman mee te voelen. Wie nooit de scherpe kant van discriminatie aan den lijve heeft ondervonden, komt het misschien zelfs over als enigszins beledigend. Waarom zou je dankbaarheid moeten voelen voor je nationaliteit? Trots, misschien, maar dankbaarheid? Toch denk ik dat juist dankbaarheid de sterkste vorm van patriottisme inhoudt die er is.

En dat is trouwens niet hetzelfde als het chauvinisme dat sommige mensen uit grensgebieden of nationale minderheden bezielt. Denk aan Napoleon uit Corsica, Hitler uit het grensgebied van Oostenrijk, Stalin uit Georgië. De fanatiekste nazi’s kwamen vaak uit Duitssprekende streken buiten Duitsland: Sudetenland of Zuid-Tirol. Maar voor zulke mensen gaat het eerder om een streven zich bij de meerderheid aan te sluiten.

Lees ook: Little Liberia leeft in angst: gaat Trump ons echt uitzetten?

Het spreken van de waarheid

Amerika bood Vindmans familie een toevluchtsoord voor de Sovjet-tirannie. Uit zijn getuigenis kon je hoop putten voor de VS: ondanks alle verdachtmakingen en beledigingen, en ondanks de giftige sfeer in Trumps Washington, blijft hij geloven dat het spreken van de waarheid nog steeds het beste is.

De woorden die op het Vrijheidsbeeld staan gegrift worden vaak geciteerd en niet altijd goed begrepen: „Geef mij je vermoeide, arme volk dat snakt om in vrijheid te leven….” Trumps voornaamste adviseur over immigratie, Stephen Miller, zelf een zoon uit een Joodse immigrantenfamilie, heeft gezegd die woorden te verachten. Ze zouden niet stroken met „Amerikaanse waarden”.

Maar dat doen ze wel degelijk, althans als ideaal. Die vermoeide, arme mensen ontpoppen zich vaak juist als de meeste loyale burgers. Trouw uit dankbaarheid is haast onbreekbaar. Maar als vluchtelingen worden behandeld als potentiële „misdadigers, drugshandelaars en verkrachters” (Trumps woorden), en als hun kinderen worden afgepakt en opgesloten in kampen, dan krijg je het tegenovergestelde effect. Die benadering van het vermoeide, arme volk, leidt eerder tot vijandigheid, geweld of zelfs terrorisme. Het gevolg is dat de ware kracht van de VS elke dag verder wordt verzwakt, tot er weinig meer overblijft om naar te verlangen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.