Analyse

'Weg met de pro-Chinese regering van Carrie Lam', zegt de Hongkongse kiezer

Zondag ging een recordpercentage van de Hongkongse bevolking stemmen bij de districtsverkiezingen. De uitslag toont dat zij duidelijk achter de demonstranten te staan.

Aanhangers van het Hongkongse pro-democratie-kamp vieren de verkiezingsuitslag in de nacht van zondag op maandag.
Aanhangers van het Hongkongse pro-democratie-kamp vieren de verkiezingsuitslag in de nacht van zondag op maandag. Foto Kin Cheung/AP

Lang leve de demonstranten, lang leve rechtstreekse verkiezingen, weg met de pro-Chinese regering van Carrie Lam. Dat is kortweg de boodschap van de districtsverkiezingen die deze zondag in Hongkong werden gehouden.

Pro-democratische partijen lieten met het behalen van 344 van de 452 zetels overtuigend zien dat de bevolking van Hongkong nog steeds in grote meerderheid staat voor de eisen van de demonstranten. Ook, of misschien zelfs juist, terwijl de botsingen tussen politie en activisten alleen maar gewelddadiger zijn geworden.

Pro-democratische kandidaten hebben zich voor de verkiezingen al expliciet achter de eisen van de protestbeweging gesteld. Die wil onder meer rechtstreekse en universele verkiezingen voor alle geledingen van de Hongkongse maatschappij. Ook eist die een onafhankelijk onderzoek naar het politiegeweld tijdens de onlusten in Hongkong, die zo’n halfjaar geleden begonnen met vreedzame en massale demonstraties. Verder moeten de aanklachten tegen arrestanten van tafel en moet het predicaat ‘relschoppers’ van die groep af.

Een recordaantal van bijna drie miljoen mensen heeft zondag gestemd. Dat is ruim 70 procent van de geregistreerde kiezers. Bij veel stembureaus vormden zich al vroeg lange rijen, omdat er angst was dat de stembussen misschien voortijdig dicht zouden gaan als er rellen in de stad zouden uitbreken. Maar de verkiezingen verliepen opvallend vreedzaam.

Normaal zouden de districtsverkiezingen niet op veel belangstelling kunnen rekenen: bij vergelijkbare verkiezingen in 2015 was de opkomst maar 47 procent. Maar door de onlusten in Hongkong zijn de verkiezingen uitgegroeid tot een referendum over de Hongkongse leider Carrie Lam en over de regering van Hongkong.

Relschoppers

Beijing zegt steeds dat het in Hongkong maar gaat om een klein groepje relschoppers dat zich tegen Lam verzet, en daarmee indirect tegen Beijing. Dat groepje zou niet kunnen rekenen op steun van de bredere Hongkongse bevolking, die juist achter Beijing en achter de politie zou staan. Dat valt met de huidige verkiezingsuitslag niet meer vol te houden.

Zowel voor- als tegenstanders van Lam riepen de bevolking deze keer op om vooral te komen stemmen. Het gaat om 452 zetels in 18 plaatselijke districten. Bij eerdere districtsverkiezingen waren het vooral de pro-Chinese kandidaten van de DAB, de Democratische Alliantie voor de Verbetering en Vooruitgang van Hongkong, die de meeste zetels wisten te behalen. De DAB verloor nu sterk: een aanfluiting voor Beijing.

De DAB is op een vergelijkbare manier georganiseerd als de Communistische Partij van China en heeft zo’n 42.000 leden. De democratische oppositie was eerder sterk verdeeld, en ook niet bijzonder geïnteresseerd in de districtsverkiezingen. Districtsvertegenwoordigers zijn in de praktijk namelijk vooral uitvoerders van beleid dat op hoger niveau werd vastgesteld.

Inmiddels ziet de democratische oppositie in dat het de districtsverkiezingen niet alleen kan gebruiken als een referendum over Lam, maar ook als een middel om de verkiezing van de volgende hoogste leider van Hongkong in 2022 enigszins te beïnvloeden. 117 van de 452 gekozen districtsvertegenwoordigers mogen namelijk zitting nemen in een comité van 1.200 mensen dat de Chief Executive kiest, de hoogste leider van Hongkong.

Bennie Tai, een van de leiders van de Paraplurevolte in 2014, een eerdere protestbeweging die toen al de eis van rechtstreekse en universele verkiezingen in Hongkong op tafel legde, hamerde als een van de eersten op het belang van districtsvertegenwoordigers bij het kiezen van een nieuwe hoogste leider. Hij stelde ook dat het door een betere coördinatie tussen oppositiepartijen mogelijk moest zijn om sterkere verkiezingsresultaten te halen.

Lees ook: Stap voor stap weet China het vrije Hongkong te knevelen

Hongkong kent een uiterst complex kiesstelsel. Eén van de eisen van de demonstranten is dat de hoogste leider niet door 1.200 mensen wordt gekozen, maar rechtstreeks door de Hongkongse bevolking. China wilde dat eerder wel toestaan, maar alleen als het de twee of drie kandidaten mocht voorselecteren waaruit de bevolking dan zou mogen kiezen.

Kandidaten die kritisch staan tegenover China of die streven naar meer autonomie voor Hongkong, zouden daarbij automatisch uit beeld blijven. Dat was voor Hongkongse partijen niet acceptabel, en daarna bleef alles bij het oude.

Gevolgen uitslag

Wat de gevolgen van deze verkiezingsuitslag zijn, is moeilijk te zeggen. Gaat Carrie Lam haar belofte nu waarmaken om echt beter naar de wensen van de bevolking te luisteren? Gaat ze een aantal van hun eisen inwilligen? Of is dat allang een gepasseerd station en kan ze het vertrouwen hoe dan ook niet meer terugwinnen?

Het lijkt niet waarschijnlijk dat Beijing zich door deze verkiezingsuitslag zal laten dwingen om tegemoet te komen aan de nu zo expliciet door de bevolking ondersteunde eisen van de demonstranten. Ook zou het staan als een capitulatie voor de demonstranten als Beijing Lam nu zou vervangen.

Echt vrije en rechtstreekse verkiezingen van de hoogste leider van Hongkong zijn en blijven voor Beijing ondenkbaar en onacceptabel. Daarmee zou Beijing namelijk zijn grip op Hongkong verliezen. Dat maakt het moeilijk te zien hoe de uitslag de maandenlange patstelling tussen de demonstranten en de overheid dan wel kan doorbreken.