Terugkijken op die liefde van vroeger

Luistertips Hoe luister je naar een popliedje? Deze tiende en laatste keer: de reprise.

De Canadese zanger Leonard Cohen tijdens een optreden in de Ziggo Dome.
De Canadese zanger Leonard Cohen tijdens een optreden in de Ziggo Dome. Foto Ferdy Damman

Een mooi fenomeen in de popmuziek, de reprise. Een muzikale terugkeer, meestal aan het eind van een album, naar iets wat we in het begin al hoorden. Veel is hetzelfde, maar íéts is anders.

Het bekendste voorbeeld, uiteraard, staat op Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band. Eerst openen de alter ego’s van The Beatles de plaat, tegen het eind sluiten ze op dezelfde melodie af.

Wat herhaal je, en wat geef je nieuwe invulling? ‘The Birds’ van Elbow is een majestueus, acht minuten durend nummer over een oude man die vanuit het verzorgingstehuis terugkijkt op een verloren liefde. De reprise klokt slechts anderhalve minuut, met de kwetsbare stem van een (door de band hiervoor gevraagde) pianostemmer op leeftijd. In het origineel wordt zijn hartepijn weggewoven door het personeel – mijmer toch niet zo, meneertje! – maar hier is hij alleen, zonder die kleinerende tegenspraak. Het dééd ertoe.

Op zijn baanbrekende album Blonde herhaalt Frank Ocean ‘Solo’ en ‘Solo (reprise)’ eigenlijk alleen het tekstuele thema, eenzaamheid, en de vorm: zang met minimale instrumentatie. Eerst is het Ocean zelf en het orgel, dan André 3000 (van Outkast) en de piano.

Maar het mooist, echt het allermooist, is de reprise op You Want It Darker van Leonard Cohen. In ‘Treaty’, het tweede nummer, kijkt hij, net als bij Elbow, terug op een liefde van vroeger. En op het laatste nummer op het laatste album dat hij bij leven uitbracht, keert Cohen met vijf regeltjes tekst nog even terug naar dat liedje. Zijn stem is op, zijn leven is op. Hij wist dat hij snel dood zou gaan, en het is of je dat kunt horen.