Opinie

Steun het nadenken, onze wereld rust erop

Marjoleine de Vos

Boven de krant zitten mopperen, dat is heel normaal. Dat doet iedereen. Over de grote dingen – „Ik begrijp niet dat de EU/Trump/het VK/Iran/de overheid zo stom kan zijn!” – en over kleine „Nee de uitdrukking is niet ‘uit de school geklapt zijn’ het is ‘uit de school geklapt hebben’!”

Dus dat ik zat te toeteren boven het stuk over het Nexus Instituut dat grote moeite heeft om subsidie te vinden, dat is niets om van op te kijken (‘Elitair’ eendje in de bijt is op zoek naar geld, 12/11). Een hoogleraar economie die vindt dat het Instituut geen ‘meerwaarde’ zou hebben. De gemeente Amsterdam die Nexus een poos subsidieerde maar dan toch ook vindt dat „de economische meerwaarde […] onvoldoende duidelijk is”.

Jawel hoor. Er is maar één soort meerwaarde en die is economisch. Stelletje platvissen! Dat Instituut bestáát uit meer waarde, het ís meerwaarde! Alleen nu juist níét economisch nee!

Maar als men dan klaar is met vulkanische rook verspreiden, dan vraagt men zich als zo vaak af: hoe verdedig ik dat dan, het bestaan van meerwaarde, tegenover mensen die dat helemaal niet vinden.

Onder gelijkgestemden is het soms lastig genoeg, want er zijn zeker ook mensen die nu juist de keuzes van het Nexus Instituut niet interessant vinden, of de toon te hooggestemd, of de houding te veel een van terugkijken naar het humanistische Europese ideaal en wat heeft dat ons gebracht? Niet bepaald een betere wereld.

Daar valt allemaal zinvol over te praten.

Maar al diegenen die zeggen geen enkele behoefte te hebben aan intellectuele gedachtenwisselingen, aan kunst niet, aan filosofie niet, mensen die roepen dat literatuur en kunst mooi zijn als alles in orde is, ontspanning, meer niet, of die je toesnauwen: „En waar denk je dan dat de mensen van moeten leven? Van een gesprek over een opera?” Wat zeg je tegen hen?

Ik vind het vaak flauwe tegenwerpingen. Niemand zegt dat geld nergens voor nodig is of dat bestaanszekerheid niet op de eerste plaats moet komen. Maar direct daarna, als de basisbehoeften vervuld zijn, dan komt al het andere wat ons leven uitmaakt.

Idealiter worden regeringen en parlementen gevormd door mensen die wel eens wat dieper hebben nagedacht, die gelezen hebben en geleefd, die een idee hebben over wat nastrevenswaardig is. Onze hele ethiek komt ergens vandaan, onze opvattingen over gelijkwaardigheid, redelijkheid, de rechtsstaat enzovoort. Het is het toppunt van armoedig om van ‘geen economische meerwaarde’ te spreken. Alle dingen die mensen plezier doen, een lied dat je terugvoert naar het verleden, de ordening en de uitbreiding van je ervaringen door een gedicht, in het park lopen – die hebben geen economische meerwaarde.

Ze hoeven ook niet gesubsidieerd te worden uiteraard, maar het zijn díé dingen die maken dat het leven de moeite waard is. En als het om grotere zaken gaat: om elkaar geven heeft geen economische meerwaarde. Geloven dat iedereen recht van bestaan heeft ook niet. Maar onze wereld rust op zulk soort opvattingen.

Onze ideeën daarover zijn niet uit de lucht komen vallen, die zijn ontwikkeld en die blijven in ontwikkeling doordat mensen er hun beste krachten aan besteden, door te praten, te discussiëren, te publiceren. Door te verbeelden hoe het leven is, voor onszelf, voor anderen. En nee, dat leest, ziet of hoort niet iedereen – maar sinds wanneer moet dat?

We weten allemaal dat de wereld niet stilstaat en dat we ons steeds moeten afvragen hoe we er ons toe moeten verhouden. Nadenken heeft een enorme meerwaarde. Het is fundamenteel. Daarom moet het bevorderd worden.

Marjoleine de Vos is redacteur van NRC.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.