Shell liet Eneco lopen: rendement gaat voor duurzaamheid

Energietransitie Shell had zijn vergroeningsbeloftes verder gestalte kunnen geven door Eneco te kopen. Hoge rendementseisen zaten dat in de weg.

Windturbines van Eneco voor de Belgische kust bij Oostende.
Windturbines van Eneco voor de Belgische kust bij Oostende. Foto Eric Feferberg/AFP

Het was een match made in heaven, daarover kon wat Shell betreft geen misverstand bestaan. Het Nederlands-Britse olieconcern begreep het belang van de energietransitie en wilde dringend verduurzamen. De 44 gemeentelijke aandeelhouders van Eneco zochten een koper voor het relatief groene energiebedrijf (3.000 medewerkers, 4,1 miljard euro omzet). Met een overname van buurman Eneco uit Rotterdam kon Shell, dat samen optrok met pensioenbelegger PGGM, critici als actiegroep Follow This laten zien wat zijn groene beloftes waard waren.

„De activiteiten van Eneco passen goed bij onze ambities om steeds weer nieuwe manieren te vinden om emissies te reduceren en meer en schonere energie te leveren”, vatte Shell het begin dit jaar samen in een ‘open brief’ aan iedereen die met Eneco te maken had.

De liefde blijft onbeantwoord, bleek maandag. Niet Shell en PGGM maar het Japanse conglomeraat Mitsubishi en het eveneens Japanse elektriciteitsbedrijf Chubu worden voor 4,1 miljard euro de nieuwe eigenaren van Eneco. Daarmee hebben zij ook Rabobank en het Amerikaanse KKR (private equity) afgetroefd.

Lees ook: Eneco kent geen angst meer voor buitenlandse eigenaar

Dat Shell en PGGM naast Eneco grijpen is „teleurstellend”, zeiden woordvoerders van het olie- en gasconcern en de pensioenbelegger in een reactie. Maar het is ook veelzeggend voor de worsteling van Shell om zijn duurzame ambities waar te maken, terwijl het bedrijf tegelijkertijd aandeelhouders tevreden wil houden.

Laagste bod

Want Shell en PGGM verloren niet zomaar. Volgens twee bronnen die bij de onderhandelingen betrokken waren, bood de combinatie – vanwege haar openlijke bewondering voor Eneco door velen gezien als gedoodverfde favoriet om het bedrijf over te nemen – aanzienlijk minder dan Mitsubishi. Het bod van Shell en PGGM zou dichter in de buurt van 3 dan 4 miljard euro hebben gelegen en bovendien tussentijds zijn verlaagd, volgens een ingewijde omdat het olieconcern daarop aandrong. Shell en PGGM geven daarop geen commentaar.

Duidelijk is dat geldgebrek het probleem niet kan zijn geweest bij Shell, net zo min als bij pensioenbelegger PGGM overigens. Het olie- en gasconcern heeft een omzet van omgerekend zo’n 350 miljard euro en steekt jaarlijks zo’n 25 miljard euro in nieuwe projecten.

Dat kunnen ook groene investeringen zijn. In offshore windparken, zonne-energie en elektriciteit bijvoorbeeld – alles wat Eneco doet. Alleen moeten die wel passen binnen de „bestaande richtlijnen” en „financiële kaders” van het bedrijf, zoals Shell het eerder verwoordde. Anders gezegd: ook aan groene investeringen zijn bij Shell straffe rendementseisen verbonden. Daar paste een winnend bod op Eneco, een kans die maar zelden voorbij komt, blijkbaar niet in.

Het resultaat is dat Shell nog altijd niet verder is gekomen dan „een teen in het water” als het gaat om duurzame energie, zegt Quirijn Mulder, analist van ING. Het concern doet relatief veel groene projecten die er indrukwekkend uitzien, zegt hij, maar die verbleken bij de bedragen die naar ‘fossiel’ gaan. Mulder: „Ze zitten in een spagaat. Duurzaam wordt steeds belangrijker, maar het is nog niet duidelijk wat rendabel is en tegen welke risico’s. Tegelijkertijd weegt Shell duurzame investeringen onderling en tegen verdiensten op olie- en gasprojecten”.

Het ziet er niet naar uit dat Shell, dat zich heeft gecommitteerd aan de klimaatdoelen van Parijs, zijn rendementseisen binnenkort zal versoepelen om sneller te kunnen vergroenen. Topman Ben van Beurden heeft zijn aandeelhouders beloofd de komende zes jaar opgeteld 150 miljard dollar (omgerekend 113 miljard euro) terug te geven in de vorm van dividenden en inkoop van eigen aandelen. Tegelijkertijd bleek afgelopen kwartaal dat die belofte op korte termijn onder druk kan komen door gedaalde olie- en gasprijzen, wat de bewegingsvrijheid voor de Shell-top verkleint. Deze zomer kondigde Shell bovendien aan de investeringen in olie- gas- en chemieprojecten de komende jaren op te schroeven.