Heren van stand, voor boven de bank

Kunstveiling Twee portretten van de befaamde Herenclub worden geveild, ziet De eigenaar vindt ze ‘veel te groot’.
Kik Zeiler (1948): De Herenclub (1984/5, olieverf op doek, 162×174 cm). Van links af: Wim Duisenberg, Hans van Mierlo, Peter Schat, Henk Hofland, Martin Veltman, Harry Mulisch, Han Lammers, Reinbert de Leeuw, Gerrit Komrij, Marcel van Dam, André Spoor, Hans Gruijters en Jeroen Henneman. Op tafel (niet zichtbaar op deze grootte) mini-portretten van W.L (Boebie) Brugsma en Cees Nooteboom Richtprijs: 15.000-20.000 euro

Vrouwen, voetbal en auto’s waren verboden gespreksonderwerpen. En de grote schrijver Harry Mulisch bepaalde tot zijn dood in 2010 wie mocht aanschuiven aan tafel.

Al meer dan 42 jaar komen de leden van de legendarische Herenclub, bestaande uit bevriende schrijvers, kunstenaars en intellectuelen, op maandagavond in Amsterdam bijeen. Eerst in restaurant De Boerderij, en vanaf 1990 in het door televisiekok Joop Braakhekke geopende Le Garage.

Hoe die diners ongeveer verlopen is te lezen in De Herenclub (1997), een satirische sleutelroman van Max Pam. De schrijver en columnist was korte tijd lid. Maar nadat hij een keertje zonder reden verstek had laten gaan, was hij niet meer welkom. Met zijn boek, waarin de grote schrijver Horus Mimir („de gereïncarneerde Goethe”) wekelijks met een gezelschap bijeenkomt in het restaurant van televisiekok Joop Braakensiek, nam Pam op geestige wijze wraak.

Marike Bok (1943-2017): De Herenclub II (1995, olieverf op doek, 224×312 cm). Op dit doek ook Jan Posch, Julius Roos, Adriaan van Dis, Coen Stork, Gerard van Lennep. Richtprijs: 12.000-17.000 euro

NRC Veilingen (het samenwerkingsverband tussen Adams Amsterdam Auctions en NRC Media) veilt op 2 december de enige twee geschilderde portretten die van de Herenclub zijn gemaakt. Kunstenaar Kik Zeiler maakte in 1985 een modern regentenportret dat knipoogt naar Het laatste avondmaal van Leonardo da Vinci: de goddelijke schrijver Harry Mulisch omringd door zijn twaalf discipelen. Het tweede groepsportret, dat welbeschouwd een losse verzameling portretten is, dateert van tien jaar later en is van de hand van Marike Bok.

Tot voor kort hingen beide portretten op een min of meer publieke plek. Het doek van Zeiler in het Literatuurmuseum in Den Haag, het schilderij van Bok op het kantoor van uitgeverij De Bezige Bij. Actrice Petra Laseur is de eigenaar die ze nu verkoopt. Ze komen uit de nalatenschap van haar man Martin Veltman, de dichter en tekstschrijver, die met leuzen als ’s Lands grootste kruidenier blijft op de kleintjes letten (voor Albert Heijn) furore maakte.

Laseur wil niet zeggen waarom ze de schilderijen verkoopt. Haar man, die op beide werken naast Mulisch staat afgebeeld, was de opdrachtgever. Laseur: „Alleen het schilderij van Kik Zeiler heeft ooit een week bij ons in huis gehangen. Veel te groot. In mijn beleving hingen die mannen de hele dag over me heen.”

Alles geprobeerd om veiling te voorkomen

Literatuurmuseum-directeur Aad Meinderts betreurt dat het schilderij met de literatoren Mulisch, Veltman, Henk Hofland, Gerrit Komrij en Cees Nooteboom (klein, als postzegel op een brief op tafel) niet meer in zijn museum hangt. „We hebben alles geprobeerd om te voorkomen dat het zou worden geveild.”

Ook beeldend kunstenaar Jeroen Henneman (de man uiterst rechts op beide doeken) vindt het jammer dat de werken mogelijk in een particuliere collectie ‘verdwijnen’. Hij zegt zich niet te kunnen voorstellen dat Laseur de veilingopbrengsten echt nodig heeft. Een opmerking die wrevel wekt bij veilingmeester Piet van Winden. „Eigenaren van museale bezittingen krijgen vaak te horen: ‘Waarom schenk je het niet?’ Die morele druk om eigendommen niet af te staan vind ik immoreel.”

Henneman, die kan terugkijken op veertig jaar Herenclub-diners, zegt dat de doeken veel herinneringen bij hem oproepen. Bijvoorbeeld aan de vele leden die inmiddels niet meer in leven zijn. „Het is de keiharde realiteit”, zegt Henneman gelaten. „Op een dag zal het laatste lid zijn eigen kist moeten dragen.”

Kijkdag NRC Veilingen: zon 1 dec 11-17 uur, Herengracht 450, Amsterdam. Zie: nrcveilingen.nl