Franse agent moet geweld tegen vrouwen serieus gaan nemen

Feminicide Nog al te vaak wordt de moord op een vrouw door haar partner vergoelijkt als ‘crime passionnel’. Een serie maatregelen moet ervoor zorgen dat er minder doden en gewonden vallen.

Namen van door hun man vermoorde vrouwen staan op plakkaten die vrouwen tijdens de demonstratie in Parijs zaterdag omhoog hielden.
Namen van door hun man vermoorde vrouwen staan op plakkaten die vrouwen tijdens de demonstratie in Parijs zaterdag omhoog hielden. FOTO Thibault Camus/AFP

Het is één uur ’s nachts als Stéphanie M., een 39-jarige onderwijzeres in het midden van Frankrijk, wakker wordt van gerommel aan de voordeur. Iemand probeert het slot te forceren. Ze belt de politie. Sinds haar scheiding, twee maanden eerder in januari, valt haar ex-man haar lastig. Hij heeft haar computer gekraakt en pakte op straat een keer haar telefoon af om de berichtjes te lezen. Uiteindelijk slaagde hij erin om in hetzelfde appartementengebouw in het stadje Joué-lès-Tours een flat te huren om haar in de gaten te houden. Maar de politie geeft die nacht geen sjoege. „Hiervoor komen we de deur niet uit”, krijgt ze volgens een vriendin te horen.

Als Stéphanie zich de volgende dag, 31 maart 2019, niet voor de traditionele zondagse familielunch meldt, rijdt haar vader naar het appartement. Zijn dochter is gewurgd. Haar ex Jean-Michel, informaticus bij de Franse spoorwegen, heeft zichzelf in zijn eigen woning vergast. Even voor 5 uur in de ochtend hadden vriendinnen van het slachtoffer nog een e-mail van haar gekregen waarin ze over haar „doorwaakte nacht” en het telefoontje naar de politie vertelt. „Ze is niet serieus genomen”, zegt een van hen, Léa, in een reconstructie van de lokale krant La Nouvelle République. Ze had al vele malen eerder de politie op de hoogte gebracht van haar jaloerse ex. Hij zou niet hebben willen geloven dat ze niet vanwege een ander bij hem weg was gegaan.

Hoorzittingen

Het geval staat niet op zichzelf. Na drie maanden debat op het hoogste politieke niveau, publieke evenementen en hoorzittingen met experts en organisaties, maakte de Franse regering maandag een reeks maatregelen bekend om geweld tegen vrouwen serieuzer te nemen.

Zo wordt een noodnummer voor vrouwen voortaan 24 uur per dag bereikbaar, het beroepsgeheim voor artsen kan in geval van geweld worden opgeheven, er komen nieuwe opvangplaatsen en er komt extra geld voor enkelbanden en psychologische begeleiding om gewelddadig gebleken mannen te volgen. Stalking komt in het wetboek van strafrecht en de politie krijgt striktere richtlijnen om de juiste vragen te stellen als een vrouw zich meldt, liet de Franse minister van Binnenlandse Zaken vrijdag al weten. Met de voorstellen hoopt premier Édouard Philippe „de keten van stilte te doorbreken” en een eind te maken „aan een disfunctioneren waarvan we tot nu toe niet bewust wilden worden”, zei hij.

In Frankrijk zijn dit jaar tot nu toe volgens officiële cijfers 117 vrouwen door hun partner of hun ex-partner om het leven gebracht. Vrouwenorganisaties spreken nu al van 137 gevallen van ‘féminicide’. Dat aantal is al jaren ongeveer constant. Verhoudingsgewijs kwamen alleen in Finland, een aantal Oost-Europese landen en Duitsland in 2017 meer vergelijkbare zaken voor, blijkt uit cijfers van Eurostat.

De Franse justitie-inspectie ploos 88 dossiers van vermoorde vrouwen minutieus uit. Daaruit bleek dat het (dreigende) geweld in 65 procent van de gevallen bij de politie was gemeld. Maar in veel gevallen deed die niets.

Zaterdag gingen in Parijs circa 50.000 mensen de straat op om aandacht te vragen voor dit soort situaties. Zij hielden foto’s en namen omhoog van de slachtoffers. Sinds vele maanden hangen ook overal in Franse steden posters met confronterende teksten om op geweld tegen vrouwen, en de gevolgen voor kinderen, te wijzen. ‘Céline, uit het raam gegooid door haar man: 19de féminicide’ staat te lezen. ‘Zij verlaat hem, hij vermoordt haar.’ Of: ‘Papa heeft mama vermoord met messen’. De organisatie #NousToutes, die de demonstratie van zaterdag organiseerde, had 1 miljard euro geëist om geweld tegen vrouwen aan te pakken. Volgens Philippe komt nu 360 miljoen extra beschikbaar.

Stalkgedrag

De in september begonnen grenelle, zoals een breed maatschappelijk debat in Frankrijk genoemd wordt, had vooral als doel mensen bewuster te maken. De zeer actieve staatssecretaris van gelijke behandeling van vrouwen en mannen, Marlène Schiappa, nam daartoe het initiatief na een breed uitgemeten moord op Corsica. Ook daar had het slachtoffer al vaak met de gendarmerie gebeld zonder dat die bereid was iets te doen. Vrouwen die de afgelopen maanden aan het woord kwamen op het ministerie, zeiden dat agenten het stalkgedrag vaak afdeden als „liefdesberichten”.

Schiappa, een van de grote politieke ontdekkingen sinds het aantreden van president Emmanuel Macron, introduceerde vorig jaar al wetgeving om het lastigvallen van vrouwen op straat te beboeten. Ze probeert Fransen bij herhaling te wijzen op de grens tussen klassieke galanterie, die volgens veel Fransen integraal deel is van de nationale cultuur, en gedrag dat te ver gaat. Tot zeer recent deden veel Franse media moorden van vrouwen door hun man vergoelijkend af als ‘crime passionnel’, een delict dat tot 1975 als zodanig in de Franse wet erkend werd.

Toen in 2003 de beroemde Franse zanger Bertrand Cantat zijn vriendin, actrice Marie Trintignant, doodsloeg, schreven kranten dat ze „te veel van elkaar hielden”. Fans van Cantat, die inmiddels weer vrij is en optreedt, houden hem nog altijd de hand boven het hoofd. Schiappa bracht die affaire afgelopen weekend in herinnering in de vrouwenbijlage van Le Figaro. „Dit zijn geen misdaden van liefde maar van bezitneming.”

Lees ook dit stuk over een haatcampagne tegen vrouwelijke journalisten in Frankrijk
Lees ook dit stuk over een Frans manifest tegen machismo in de politiek.