Reportage

De abdij en vleermuizen storen elkaar niet

Kleinste natuurgebied Een Limburgse abdij staat in het kleinste Europees beschermde natuurgebied van Nederland. De reden: 500 vleermuizen op zolder.

Een Limburgse abdij in Echt is het kleinste Europees beschermde natuurgebied van Nederland, door de 500 vleermuizen die er op zolder leven.
Een Limburgse abdij in Echt is het kleinste Europees beschermde natuurgebied van Nederland, door de 500 vleermuizen die er op zolder leven. Foto’s Chris Keulen

Stilte hangt over de velden. Het allerkleinste Europees beschermde natuurgebied van Nederland is een abdij in Limburg. Ruim vijfhonderd vrouwelijke ‘ingekorven vleermuizen’ hangen elke zomer aan de zolder van de trappistenkerk in Echt.

Hier baren en zogen ze hun jongen. Ze behoren tot een in Europa zeldzame soort en dat is de reden dat de abdij valt onder de bescherming van Natura 2000, vijftien hectare ofwel zo’n dertig voetbalvelden. Dat is inclusief een tweede vleermuizenkolonie in het voormalige klooster Mariahoop, enkele kilometers verderop.

„Dit is geen doorsnee natuurgebied”, vertelt broeder Malachias, abt van de abdij Lilbosch in het smalste strookje Nederland, in Midden-Limburg, met uitzicht op België en Duitsland. „Dat onze gebouwen Europees worden beschermd, komt puur door de vleermuizen.” We staan in de kerk en kijken op naar de gewelven. Daar houden zich ’s zomers de vleermuizen schuil. „In de periode dat er insecten zijn. Dan hangen ze als druiventrossen aan het plafond.” Inmiddels zijn ze vertrokken, vertelt de abt, naar de mergelgrotten in het zuiden van de provincie.

Nederland telt 161 Natura 2000-gebieden – ruim 13 procent van het oppervlak inclusief beschermde wateren. Het Europese gemiddelde is 18 procent. Het grootste gebied van Nederland is de Doggersbank op de Noordzee, ruim 474.000 hectare groot, en op land is de Veluwe het grootst, met ruim 88.000 hectare.

Bij de stikstofcrisis gaat de discussie niet alleen over de wenselijkheid van herstel van de natuur, maar dringt zich ook een andere vraag op: heeft Nederland wellicht te veel natuurgebieden? Kan Nederland zich wellicht beperken tot het beschermen van enkele grote gebieden? Kan Nederland kleine gebieden schrappen om uit de impasse te geraken?

Het antwoord lijkt: nee. Niet alleen is het alleen bij hoge uitzondering mogelijk eerder aangemelde Natura 2000-gebieden te schrappen, ook telt volgens deskundigen Nederland zeker niet te veel natuurgebieden; het zijn er eerder te weinig. En dat ze soms niet groot zijn, stellen veel ecologen, is het gevolg van een nauwe begrenzing die Nederland zélf heeft bepleit. De gebieden hadden eigenlijk veel groter moeten zijn, en onderling verbonden.

Met de beschermde vleermuizen gaat het volgens de jongste cijfers niet goed

Van stikstof hebben de vleermuizen in Echt weinig last; er is in de omgeving niet veel intensieve veehouderij. „We hebben geen last van de vleermuizen en zij niet van ons”, zegt een vriendelijke boer naast de abdij. „Anders zouden ze hier niet al vijftig jaar zitten, hè?” Hij heeft akkers en koeien, stieren en schapen.

Lees ook: De Nederlandse natuur staat er slecht voor

De vleermuizen gedijen volgens de abt bij de vele houtwallen en bomenlanen rond de abdij, en bij het extensieve beheer van varkens die de veertien monniken in hun naastgelegen boerderij houden. De varkens leven in open stallen en beschikken over een enorm weiland vol modder.

Met de schepping mee bewegen

’s Zomers trekt dit beheer grote aantallen insecten en dat is precies wat de vleermuizen nodig hebben. Abt Malachias: „De rijkdom van de schepping kan zich in deze omgeving ontvouwen. En als je met de schepping mee beweegt, door goede zorg voor het dier, dan krijg je meer. Goede zorg geeft het vlees van de varkens een eigen, rijke smaak.”

Het beheer van dit miniatuurgebied leidt doorgaans niet tot veel commotie. Dat zegt onder anderen Chantal Gelissen, directeur van het gelijknamige paardentransportbedrijf in de directe omgeving. Gelissen: „Het enige wat wij van de vleermuizen merken, is dat we vijf jaar geleden, toen we ons hier wilden vestigen, het verzoek kregen om een rij bomen langs de weg te planten. Zodat de vleermuizen zich met hun sonar langs die lijnen konden verplaatsen.”

Ook zijn er plannen om het licht van straatlantaarns te wijzigen of te dempen, vertelt een woordvoerder van de provincie Limburg, verantwoordelijk voor het beheer. Overigens gaat het met de ingekorven vleermuizen volgens de jongste cijfers niet goed. Het worden er steeds minder en hun leefgebied is kleiner aan het worden. Abt Malachias weet daar niets van. Wel weet hij dat „een jaar of acht geleden” een kerkuil zich via een gat in het dak toegang tot de zolder had weten te verschaffen. „Die heeft toen vleermuizen willen vangen.” Inmiddels zijn de gaten gedicht.

De varkens van de monniken trekken insecten aan. Precies wat de vleermuizen nodig hebben.
Foto’s Chris Keulen
Vleermuizenkeutels op de zolder van de abdij.
De varkens van de monniken trekken insecten aan. Precies wat de vleermuizen nodig hebben. Onder: vleermuizenkeutels op de zolder van de abdij.
Foto’s Chris Keulen