Wat gaan gemeenten met de honderden miljoenen van Eneco doen?

Aandeelhouders Rotterdam en Den Haag willen de honderden miljoenen van Eneco investeren voor de toekomst. Maar hoe? ‘Je kunt het niet lekker aan het Eurovisie Songfestival uitgeven.’

Arjan van Gils (Rotterdam, l), Ruud Sondag (Eneco, m) en Hiroshi Sakuma (Mitsubishi) lichten de overname toe.
Arjan van Gils (Rotterdam, l), Ruud Sondag (Eneco, m) en Hiroshi Sakuma (Mitsubishi) lichten de overname toe. Foto Olaf Kraak/EPA

Een nieuw Feyenoord-stadion? Een tunnel in plaats van weer een stadsbrug over de Nieuwe Maas? Een extraatje voor alle minima in Rotterdam?

Nee, het is niet de tijd van politieke verlanglijstjes, zeggen ze in het stadhuis aan de Coolsingel. De opbrengst van energiebedrijf Eneco is voor grootaandeelhouder Rotterdam (31,7 procent) hoger dan verwacht: 1,3 miljard euro. Maar het college en de gemeenteraad willen éérst een nieuw investeringsbeleid opstellen. Voor de lange termijn tot 2040, staat in het coalitieakkoord van VVD, D66, GroenLinks, PvdA, CDA en ChristenUnie-SGP.

Van Aalsmeer tot Zwijndrecht zijn er 44 gemeenten die profiteren van de verkoop. De meesten bezitten slechts 1 of 2 procent van de aandelen, maar Rotterdam, Den Haag (16,5 procent) en Dordrecht (9 procent) ontvangen ieder honderden miljoenen.

Opwaardering van Zuid

Als de Rotterdamse wethouder Arjan van Gils (D66, Financiën) het mocht bepalen, zou hij investeren om Rotterdam-Zuid vooruit te helpen. „Een impuls voor de komende veertig, vijftig jaar, voor de opwaardering van Zuid en de verbinding met Noord”, zei hij maandag in het hoofdkantoor van Eneco. Maar het is aan de raad om zich hier bij de voorjaarsnota over te buigen, benadrukt hij.

De opbrengst gaat in het Investeringsfonds Rotterdam (IFR) en heeft al deels een bestemming. Zo wordt 60 miljoen euro gereserveerd om het verlies aan dividend van Eneco (jaarlijks circa 15 miljoen euro) op te vangen. Een lening van 68 miljoen euro voor de energietransitie wordt afgelost en er gaat 28 miljoen euro naar een lokaal energietransitiefonds. Verder wordt een onbekend bedrag gereserveerd voor „sociaal-economische investeringen” en „co-financiering”, staat in een collegebrief.

En dan blijft nog heel veel geld over. Het credo in Rotterdam is ‘bezit blijft bezit’. De opbrengst van Eneco moet maximaal renderen voor toekomstige generaties en investeringen moeten zo veel mogelijk terugvloeien. Zo blijft het geld in bezit van de stad.

Wethouder Van Gils: „Dat kan zijn versterken van infrastructuur, onderwijs, 5G of digitalisering of whatever. Maar niet: we gebruiken dit geld voor tekorten of uitgaven of subsidies die meteen verdwenen zijn.”

Een rondgang door de raad levert alleen nog voorzichtige suggesties op: infrastructuur (VVD), verduurzaming (D66), versterking van de financiële buffers (ChristenUnie-SGP), een innovatiefonds (PvdA).

„Je kunt niet zomaar 300 miljoen euro in onderwijs steken of het lekker uitgeven aan het Eurovisie Songfestival”, zegt VVD-leider Vincent Karremans. De raad moet daarom eerst in debat, zegt D66-voorzitter Chantal Zeegers: „‘Bezit blijft bezit’, maar wat verstaan we onder ‘bezit’? Een nieuwe brug of tunnel is goed voor de stad, maar rendeert niet.”

Tramtunnel in Den Haag

Den Haag krijgt straks ongeveer 675 miljoen euro. Het college wil dat in een investeringsfonds storten voor projecten „waarvan iedereen merkt dat de stad er mooier en beter van wordt”, vertelt wethouder Boudewijn Revis van Financiën (VVD).

Het geld moet over een periode van zo’n tien jaar worden uitgegeven. In het collegeakkoord van 2018 werd al een verdeelsleutel afgesproken: de helft moet gaan naar duurzame mobiliteit, 30 procent naar de energietransitie en 20 procent naar gebiedsontwikkeling. Revis heeft een lijstje met plannen. Hij denkt aan het doortrekken van de al bestaande tramtunnel in Den Haag, het slaan van geothermische bronnen om zo huizen van het gas te helpen en het bouwen van nieuwe woningen langs het spoor.

Maar die plannen liggen nog op de onderhandelingstafel. Na het corruptieonderzoek rond de wethouders van Groep de Mos/Hart voor Den Haag zegden coalitiepartijen VVD, D66 en GroenLinks het vertrouwen in de coalitie op. Zij onderhandelen nu met CDA en PvdA over een nieuwe coalitie. Het is goed mogelijk dat er een nieuwe verdeelsleutel komt waarin bijvoorbeeld een groter deel aan woningbouw wordt besteed.

De gemeente kampt daarbij met een structureel begrotingstekort van 70 miljoen euro, maar het college wil de opbrengst van Eneco niet zomaar in de lopende begroting schuiven. „Het is natuurlijk fijn om één keer heel veel geld te krijgen, maar dat lost de structurele tekorten in de jeugdzorg niet op”, aldus wethouder Revis.

Net als in Rotterdam vallen in Den Haag ook de jaarlijkse dividendinkomsten van Eneco weg, terwijl het nog de vraag is of de investeringen geld in de gemeentekas opleveren. En dus moet er in Den Haag extra worden bezuinigd, terwijl de gemeente tegelijkertijd honderden miljoenen krijgt om te investeren.