Reportage

Suriname ruilt de oude Nederlandse kolonisator in voor suikeroom China

Srefidensi Dey Suriname, deze maandag 44 jaar onafhankelijk, neemt onder Bouterse afstand van Nederland. De band met China bloeit juist op.

Door Chinese investeringen krijgt Paramaribo grotere winkels, betere straten en sneller internet.
Door Chinese investeringen krijgt Paramaribo grotere winkels, betere straten en sneller internet. Foto Frans Lemmens/HH

Het is nog vroeg als de eerste spelertjes het veld van het Owru Cul sportcomplex in Paramaribo oplopen. Voetbalschoenen zakken weg in het gras dat drassig is van de sibi busi, de tropische regenbui, van de avond ervoor. Trainers sjokken met grote koelboxen achter hun teams aan. Ouders zoeken haastig, nog voor de zon doorbreekt, een schaduwplaats onder het afdak met een beperkt aantal zitplaatsen. ‘Chinese Ambassador’s Football cup’ staat er op een groot groen spandoek bij de ingang van het complex.

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Vandaag: Is China de nieuwe kolonisator van Suriname?

U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.

„We organiseren dit toernooi, omdat we de vriendschap tussen onze landen willen vieren en versterken”, zegt Lui Quan, de Chinese ambassadeur in Paramaribo in zijn toespraak. Hij trapt vervolgens een balletje met twee jonge spelers. Het voetbaltoernooi is geopend.

Het uitdelen van dit soort ‘verrassingen’ aan de samenleving is typerend voor de rol van China in de hedendaagse Surinaamse samenleving. Voorheen had Nederland als voormalig kolonisator de sterkste politiek-economische band met het Zuid-Amerikaanse land, dat deze maandag 44 jaar onafhankelijkheid viert. Maar die rol is overgenomen door wereldmacht China. Na de traditionele militaire parade op Srefidensi Dey (Onafhankelijkheidsdag), zal president Desi Bouterse (74) maandag direct doorvliegen naar China voor een officieel staatsbezoek.

Het land heeft met leningen, geschenken en investeringen de rol overgenomen die Nederland voorheen had met ontwikkelingshulp. China bouwt in Suriname (bijna zeshonderdduizend inwoners) bruggen, straten en huizen. „Voor China zijn kleine landen juist interessant. Er is makkelijk steun te vinden voor een stem in de Verenigde Naties en je kunt snel invloed uitoefenen. Er is ruimte, er zijn mogelijkheden en je kunt hier snel een belangrijke rol spelen”, zegt Winston Ramautarsing, voorzitter van de Vereniging van Economisten in Suriname (VES).

Geldschieter China

Volgens de financiële nota van 2020 ligt de totale staatsschuld van het land nu op 2,4 miljard Amerikaanse dollar (omgerekend bijna 2,2 miljard euro) en is de schuld aan China opgelopen tot 447,9 miljoen Amerikaanse dollar in juni 2019. Er is geen ander land waar Suriname zo’n hoge schuld heeft als bij China. Ramautarsing verwacht dat er tijdens het staatsbezoek nog meer leningscontracten getekend gaan worden tussen Suriname en China, bijvoorbeeld voor het asfalteren van extra wegen. „China is op dit moment dé economische ontwikkelaar van Suriname. Maar tegenover al deze leningen staat geen groei van de productie en dat is zeer riskant voor de aflossing.”

Kredietbeoordelaar Fitch Ratings berekende dat de overheidsschuld binnenkort 88 procent van het bruto binnenlands product bereikt. Lenen is makkelijker geworden omdat de Wet op Staatsschuld is aangepast. De minister van Financiën is niet meer strafbaar als hij het leningenplafond overtreedt.

In 2010 kwam president Desi Bouterse aan de macht na een decenniumlange regeerperiode van Ronald Venetiaan. Hij was voor Nederland een acceptabele president, de banden waren dan ook optimaal. Bouterse daarentegen is omstreden: in Nederland is hij (bij verstek) tot elf jaar celstraf veroordeeld voor drugshandel en hij is hoofdverdachte in het Decembermoordenproces.

Onder Bouterse is de relatie met de oude kolonisator bekoeld: de Haagse geldkraan ging dicht. Suriname heeft nog recht op 20 miljoen euro aan zogenoemde verdragsmiddelen: het laatste deel van de 3,5 miljard gulden (1,6 miljard euro) die het land bij de onafhankelijkheid in 1975 kreeg. Nederland blokkeerde dit geld toen Bouterse aan de macht kwam.

„De regering-Bouterse heeft zich sindsdien verwijderd van Nederland en veel meer gericht op Latijns-Amerika en China”, zegt Ramautarsing. „China krijgt door al die leningen en schenkingen ook steeds meer invloed. We worden een moderner land, met grote winkels, betere straten en sneller internet, aangelegd door China.”

Surinamers van Chinese komaf nemen deel aan het Chinese Nieuwjaar in Paramaribo, in 2015.

Foto Ranu Abhelakh/Reuters

Het land stelt ook geen ingewikkelde voorwaarden voor leningen zoals Nederland doet. Maar, vraagt Ramautarsing zich af: worden we als Surinamers niet te afhankelijk? „De suikeroom zal op een dag toch echt wel iets terug verwachten. En wat als je het dan niet kunt betalen? Nemen ze dan ons bos af? Onze grondstoffen of onze grond?”

‘Een niet-eurocentrische visie’

Situaties waarbij het inderdaad fout gaat, zijn er ook. Sri Lanka kon bijvoorbeeld de schuld aan China voor een haven niet aflossen, Chinezen zijn nu de eerste uitbaters van deze haven. Lloyd Pinas, voormalig Surinaams ambassadeur in Beijing, wuift de angst weg. „Al die achterdocht en wantrouwen richting China is onterecht”, zegt hij per Skype vanuit Beijing. Pinas woont al 22 jaar in China, kwam er ooit terecht vanwege zijn passie voor Confucius en geeft nu les op verschillende universiteiten. „Suriname kan juist profijt hebben van China en veel leren. China is een grootmacht, maar handelt vanuit een niet-eurocentrische visie. We kennen alleen de Europese kolonisten en het Amerikaanse imperialisme. Ik geloof niet dat China eropuit is om landen op die manier te onderwerpen.”

Als China al een belang heeft bij Suriname, dan is het dat het land kan fungeren als beginpunt voor een bredere, regionale afzetmarkt, zegt Pinas. „Suriname is met zeshonderddduizend mensen geen interessante markt, maar de ligging is wel goed. Bovendien, onze band gaat al terug tot aan 1853, toen kwamen de eerste Chinese migranten, zij mengden zich met de bevolking. Veel Surinamers hebben Chinese roots. Alleen kan de oude groep Chinezen de nieuwe groep niet verstaan omdat ze uit totaal verschillende taalgebieden komen”, zegt Pinas.

Bij die eerste groep Chinese migranten uit 1853 was ook de opa van ondernemer Aubrey Nai Chung Tong. Met een brief, die hij jaren eerder had ontvangen van een onbekende tante uit China, ging hij voor het eerst naar China, op zoek naar zijn familie. „Ik vond ze niet, maar wel ontdekte ik een gigantisch land waar alles groots is. In Suriname bouwen de Chinezen nu ook grote winkels. We kunnen het omarmen, of het boycotten.”

Chinees winkelaanbod

De expansiedrift van China op wereldniveau is in het klein goed zichtbaar in Paramaribo. In de Gompertstraat, een grote doorgaande weg in het noorden van de stad, verrijzen tussen de inmiddels bijna twintig Chinese supermarkten ook talloze Chinese kledingzaken, bouwmarkten en schoonheidssalons. Goedkoop, maar vaak van slechte kwaliteit. De lokale Surinaamse detailhandel is vrijwel helemaal verdwenen, 90 procent van alle supermarkten is in handen van Chinezen.

„Veel Surinaamse eigenaren hebben hun winkels verhuurd aan Chinezen. De Chinees maakt winst en de eigenaar vangt de huur”, zegt ondernemer Aubrey Nai Chung Tong die tot voor kort pompstations bouwde op verschillende plaatsen in het land. „Zelfs daar zie je steeds meer Chinezen. Ze runnen tankstations, zelfs diep in het binnenland waar de Surinamer niet heen wil omdat het te afgelegen is. Chinezen zien een markt en gaan.”

Verderop in de binnenstad hangt het vol geavanceerde veiligheidscamera’s. Ze zijn betaald en gemaakt door China om de criminaliteit in Paramaribo tegen te gaan.

Symbolisch voor de afnemende politieke invloed van Nederland is het gebouw van de Nederlandse ambassade. In de hoogtijdagen was dit de meest imposante en gezaghebbende ambassade. Nu staat een deel van dit bijzondere architectonische gebouw leeg. Nadat de relaties bekoelden was er ook minder ambassadepersoneel nodig. Er is momenteel ook geen Nederlandse ambassadeur meer, maar ‘slechts’ een zaakgelastigde. Het gebouw staat te koop nu de ambassade gaat verhuizen naar een kleinere locatie. De Chinese ambassade daarentegen is een groot hermetisch afgesloten complex, aan de muur wappert fier de Chinese vlag.

Tentoonstellingen in Nederland

Is er dan voor Nederland, 44 jaar na de onafhankelijkheid, helemaal geen rol meer weggelegd in Suriname? In Nederland lijkt de belangstelling voor Suriname juist te groeien, zo blijkt ook uit verschillende tentoonstellingen die te zien zijn.

„Familiebanden en historische banden tussen Suriname en Nederland zullen er altijd zijn”, zegt Ramautarsing. „Er wonen meer dan driehonderdduizend Surinamers in Nederland, veel inmiddels van de tweede en derde generatie. Ze zullen toch de binding met Suriname houden”,

In het sportcomplex is het pauze en wisselen de jeugdteams van veld. Ambassadeur Quan probeert in het Engels wat woorden te wisselen met de ouders van een van de spelertjes.

Van een afstandje kijkt John Krisnadath, de voorzitter van de Surinaamse voetbalbond, tevreden naar de fanatieke jeugdteams. Het is kostbaar voor de bond om zo’n voetbaltoernooi te organiseren, zonder de 50.000 Surinaamse dollar (ruim 6.000 euro) van de Chinese ambassade was het niet gelukt.