Ook de Spelen van Tokio zijn nu onzeker voor de Russische atleten

Doping in Rusland Er zijn aanwijzingen dat er is geknoeid met data van Russische atleten. Dat brengt de deelname aan de Spelen in Tokio in gevaar.

Het logo van het Russisch Olympisch Comité bij het hoofdkwartier in Moskou.
Het logo van het Russisch Olympisch Comité bij het hoofdkwartier in Moskou. Foto Kirill KUDRYAVTSEV/AFP

Het Russische dopingschandaal is nog lang niet voorbij. Sterker nog: vier jaar na de eerste onthullingen lijkt de Russische sport geheel terug bij af.

Op 9 december beslist het bestuur van de wereldantidopingorganisatie WADA of het Russische antidopingagentschap Rusada opnieuw geschorst moet worden, omdat er aanwijzingen zijn dat er is geknoeid met de data van atleten.

Daarmee kan de deelname van Russische sporters aan de Olympische Spelen in Tokio, volgend jaar, in gevaar komen. „Onze sport bevindt zich in een kritieke situatie”, zo schreef Rusada-directeur Joeri Ganoes in de Russische uitgave van het blad Forbes.

De zoveelste affaire laat zien dat Rusland niet van plan lijkt om een einde te maken aan een systeem waarin de overheid het gebruik van verboden middelen ondersteunt en dopingovertredingen verdonkeremaant. Deze zomer nog bleek dat zeven Russische atleten, onder wie leden van de nationale selectie, waren gezien in het afgelegen Kirgizië, waar ze trainden onder leiding van Vladimir Kazarin, die voor het leven geschorst is wegens overtredingen van de dopingregels. De Russische Atletiekfederatie mocht daarom niet deelnemen aan de wereldkampioenschappen atletiek in Doha, in september van dit jaar.

Dopinggebruik op ‘DDR-schaal’

Het Russische dopingschandaal begon in december 2014 met een documentaire van een Duitse onderzoeksjournalist. Hajo Seppelt toonde aan dat de Russische overheid betrokken was bij dopinggebruik op ‘DDR-schaal’.

Grigori Rodtsjenkov, de directeur van het Moskouse dopinglaboratorium, vluchtte naar de Verenigde Staten met een schat aan informatie. Rodstjenkov werd de belangrijkste informant van een onderzoekscommissie die door de WADA werd ingesteld.

In het rapport van de Canadese jurist Richard McLaren (2016) werd het Russische systeem van ‘staatsdoping’ minutieus uit de doeken gedaan. Tijdens de Olympische Winterspelen in Sotsji (2014) smokkelden FSB-agenten urinemonsters van Russische atleten uit het dopinglaboratorium door een gat in de muur. Nadat de verzegelde flesjes waren opengewurmd, werden ze gevuld met schone urine. State sponsored doping onder leiding van een geheime dienst – veel ernstiger kon het niet worden.

Toch besloot WADA vorig jaar dat de Russische antidopingorganisatie Rusada weer aan het werk kon – een besluit dat wereldwijd tot ophef leidde. De Russische minister van Sport, Pavel Kolobkov, beloofde in een brief aan WADA beterschap.

En WADA zou bovendien toegang krijgen tot de database waarin de testresultaten van het Moskouse dopinglaboratorium werden opgeslagen, zodat WADA zelf onderzoek zou kunnen doen naar overtredingen van de dopingregels in de periode 2011-2015.

Maar bijna meteen ging het mis. Toen een team van WADA in december 2018 afreisde naar Moskou, kreeg het geen toegang tot het Laboratory Information Management System (LIMS) omdat het team gebruik zou maken van ‘niet gecertificeerde apparatuur’. Daarmee verstreek de deadline van 31 december. Pas in januari werden de benodigde gegevens uit de periode 2011-2015 overgedragen.

Lees ook het stuk over het tweede rapport van Richard McLaren over de Russische doping in 2014

Nu blijkt dat er met de data is geknoeid. Het gaat om „een veeltal” veranderingen, zo schreef Rusada-directeur Joeri Ganoes in zijn stuk in Forbes, zowel veranderingen van informatie als de verwijdering ervan. Sommige mutaties zijn doorgevoerd vlak voordat de data werden overgedragen, zo blijkt uit loggegevens. Directeur Ganoes, die 31 gedetailleerde vragen kreeg van WADA over de kwestie, schrijft verbijsterd te zijn over het gebrek aan professionaliteit van de fraudeurs: „Waar rekenden de mensen op die besloten de veranderingen door te voeren? Dat de veranderingen niet zouden worden opgemerkt?”

Belastende informatie

WADA heeft niet alleen vastgesteld dát er geknoeid is, de wereldantidopingorganisatie heeft waarschijnlijk ook een idee over welke belastende informatie is verwijderd. In november 2017 maakte WADA bekend dat een „klokkenluider” een database van het Moskouse dopinglaboratorium had onverhandigd. Volgens verschillende media is die klokkenluider de gevluchte oud-directeur Grigori Rodtsjenkov.

De grote vraag is wie er heeft zitten knoeien. Rusada-directeur Ganoes wast zijn handen in onschuld, en dat is geloofwaardiger dan je zou denken. In 2016 begonnen de autoriteiten een strafrechtelijk onderzoek naar klokkenluider Rodtsjenkov. De data uit het LIMS werden daarna door Justitie in beslag genomen – Rusada had de afgelopen drie jaar geen toegang tot de gegevens. Ganoes denkt niet dat het Openbaar Ministerie er belang bij had om de informatie aan te passen. Maar anderen, zoals de geheime dienst FSB, hadden dat belang misschien wél. Hoewel de Russische autoriteiten inmiddels hebben toegegeven dat er een dopingprobleem is, heeft het Kremlin nooit verantwoording afgelegd voor de leidende rol van de Russische overheid daarin.

„Godzijdank hebben we de database opgengesteld en overgedragen aan WADA”, zo zei Ganoes vorige week in een interview met de site Sports.ru: „Het is geen geheim dat daar een hard gevecht aan vooraf is gegaan. Er waren krachten die absoluut tegen samenwerking met WADA waren.”

Ganoes – aangesteld in 2017 – is het daar categorisch mee oneens, zo zei hij: „Waarom zijn wij (in Rusland) zo beledigd over de onderzoeken? Er is iets gebeurd en wij hebben ons meteen verstopt, zijn weggerend, hebben ons ingegraven. Dat ondermijnt het prestige van onze sport.”

Russische atleten tellen intussen hun knopen. „Als ze Rusada opnieuw schorsen”, zo schrijft hoogspringster Maria Lasitskene, „dan gaan we buiten Rusland trainen, zodat we beschikbaar zijn voor de internationale dopingcontroleurs.”