Opinie

Zwarte Piet en de pijn van anderen

Tommy Wieringa

Bij toeval stuitte ik op een statistiek over het stierenvechten in Spanje: in 2003 werden er nog tweeduizend corrida’s gehouden, vorig jaar was dat aantal teruggelopen tot vijftienhonderd. De geleidelijke afname is toe te schrijven aan de slinkende maatschappelijke tolerantie en het professioneel georganiseerde verzet tegen deze vorm van dierkwelling. Wat ik niet wist: dat voorafgaand aan een gevecht de stier wordt verzwakt door met zandzakken op zijn nieren te slaan om zo inwendige bloedingen te veroorzaken, waarna de picador een lange lans in de zware nekspier drijft zodat het beest zijn kop nauwelijks nog kan optillen – de hoofdvoorstelling met de matador moet dan nog beginnen.

Spanje neemt stilaan afscheid van een wrede traditie die aanmerkelijk diepere wortels heeft dan het sinterklaasfeest en de figuur van Zwarte Piet in Nederland. Beide tradities veroorzaken lijden: het fysieke lijden van de stier die wordt gemarteld en het geestelijke lijden van de mens die wordt gekwetst door negatieve raciale stereotypering.

Maar ook de andere kant maakt aanspraak op lijden, hun wordt iets afgenomen. Radicale Zwarte Piet-aficionados verzachten nu de pijn van het naderende afscheid door anderen pijn toe te willen brengen. Met zwaar vuurwerk en honkbalknuppels bestormden ze twee weken geleden in Den Haag een vergaderlocatie van Kick Out Zwarte Piet. Het is niet moeilijk voor te stellen wat er gebeurd zou zijn als ze zich toegang hadden verschaft. Nu koelde het bloed dat om bloed schreeuwde zijn woede op auto’s, ramen en deuren.

Toen Leefbaar Rotterdam in 2014 geliefd erfgoed verdedigde door Zwarte Piet-poppen aan lantaarnpalen te hangen – en de verwijzing naar lynchpartijen in het zuiden van de VS op de koop toe nam –, schreef ik dat Zwarte Piet op den duur niet zal verdwijnen door zijn tegenstanders maar door zijn voorstanders. De hooligans in Den Haag en Den Bosch hebben het afscheidsproces afgelopen dagen aanmerkelijk versneld. Ik zag beelden van een gearresteerde Piet-aanhanger in Den Haag en het publiek op de tribune bij FC Den Bosch, en probeerde te begrijpen waar ik naar keek.

Lees ook: Waarom praat u niet met Kick Out Zwarte Piet, premier Rutte?

Wie waren deze mannen? Waren dit nu de verliezers van de globalisering? Slachtoffers van de crisis? Rancuneuze achterblijvers? Hoewel volwassen waren ze gekleed in de uniforme stijl van de geamerikaniseerde jeugdcultuur: hoodies, sneakers, honkbalpetjes. In Den Bosch was hun gedrag volmaakt in overeenstemming met hun dracht: vanuit de anonimiteit van de groep scholden ze een individuele donkere speler op het veld uit voor kankerneger en katoenplukker, en zongen sarrende sinterklaasliedjes voor hem: de speler werd kortom getreiterd conform de wetten van het schoolplein.

De supporters zetten hun kinderlijke gedragingen voort in de biologische volwassenheid. Net als bij kinderen was een primaire gewetensfunctie nog niet uitontwikkeld: in de pijn van een ander, die van Excelsior-spits Ahmad Mendes Moreira, konden ze zich niet inleven. Ze deden er zelfs alles aan om die nog te vergroten. Mannen die zich kleedden als kinderen en zich gedroegen als kinderen: hier werd meer dan op wat ook het recht op het eigen infantilisme verdedigd. De traditie van Zwarte Piet noemen ze onmisbaar onderdeel van een kinderfeest, maar wat ze eigenlijk bedoelen is het feest van de eigen kindsheid.

En de premier? Veel is er al gezegd over de premier, vooral over wat hij allemaal niet heeft gezegd. Tweemaal binnen een halfjaar sprak hij met het zooitje ongeregeld dat gele hesjes heet, maar racisme moet de maatschappij zelf maar opknappen. Een verward land vraagt om richting maar krijgt een vacuüm. Een gesprek met de leiding van KOZP wijst Rutte vooralsnog af omdat hij „eerst wil analyseren wat die groep precies wil”. Minachtende onwetendheid – één schuine blik op het Wikipedia-lemma is genoeg om te weten dat KOZP een goed georganiseerde organisatie tegen racisme is, waarvan de leden in de afgelopen jaren afwisselend door politie en hooligans zijn gemolesteerd.

Tragisch het land waar de bondscoach inmiddels meer moreel gezag geniet dan de premier.

Tommy Wieringa schrijft elke week een column op deze plaats.