Opinie

Tijd voor klagen over rol VS is nu wel voorbij

Met disruptie en corruptie breken de VS af wat in decennia werd opgebouwd, ziet Michel Kerres. Wat komt ervoor in de plaats?

Michel Kerres

Vrijwel wekelijks wordt een bouwsteentje verwijderd. De oude vertrouwde wereldorde Made in USA wordt uitgehold waar je bijstaat. Daar kan niemand meer omheen. Deze week verrasten de VS met de mededeling dat ze de Israëlische nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever niet langer als illegaal beschouwen. Daarmee komt een einde aan decennia Amerikaans beleid en slaan de VS een regel in de wind die verankerd is in internationaal recht.

Het is niet de eerste keer dat de huidige Amerikaanse regering partij kiest voor Israël. Eerder verplaatste Trump de ambassade van Tel Aviv naar Jeruzalem. De Amerikaanse concessie komt voort uit electorale motieven. Het Witte Huis bedient zijn christelijke achterban, de Israëlische premier Netanyahu vecht voor zijn politieke toekomst en kan elk steuntje goed gebruiken. Met een evenwichtige oplossing van het Israelisch-Palestijnse conflict heeft het niets te maken.

De VS breken in hoog tempo af wat ze sinds WOII hebben helpen opbouwen. Internationaal recht in het Midden-Oosten, samenwerking in de VN, de solidariteit van de NAVO: de wereld van overleg trilt.

In de VN hadden de VS traditioneel twee rollen. Ze waren lid én ze maakten de VN mogelijk. Die tweede rol wil Trump niet meer. Hij wil het forum gebruiken om Amerikaanse belangen te verwezenlijken, hij wil niet ook nog de zorg dragen voor het forum zelf. Een van de gevolgen is dat het voor China eenvoudiger is in de VN macht naar zich toe te trekken.

De NAVO, ook een steunbeer van de naoorlogse architectuur, gaat dezer dagen door een existentiële crisis omdat niet helemaal zeker is of de VS nog wel de garantiemacht willen zijn. Na vlijmscherpe opmerkingen van de Franse president Macron wordt de politieke toekomst van het bondgenootschap openlijk besproken.

Trump negeert niet alleen internationale fora, hij passeert ook zijn eigen diplomatieke apparaat. Een man die zijn advocaat druk laat uitoefenen op een ander land om zijn politieke tegenstander in diskrediet te brengen, is niet erg geschikt om grootmoedig een stapje opzij te doen voor een betere wereld.

De naoorlogse internationale architectuur was zo sterk als de VS haar lieten zijn. Het was een Amerikaanse orde waar, zo zien we nu, snel problemen ontstaan als je Amerika eruit haalt. De tijd om te treuren over de teloorgang van dat Amerikaanse tijdperk is na drie jaar Trump echt wel voorbij. Nu moet gewerkt worden aan een nieuwe orde.

Niet alles aan het vertrouwde bouwwerk is overigens even fraai. Het is natuurlijk geen garantie op vrede als je in het Midden-Oosten oude afspraken offert om één partij te bevoordelen. Maar je kunt ook de vraag stellen wat afspraken waard zijn als jarenlang feiten gecreëerd kunnen worden die met die afspraken in tegenspraak zijn. De internationale regel over de nederzettingen was er wel, maar er was niemand om af te dwingen dat die afspraak ook netjes werd nageleefd. Ook voor NAVO en VN is het goed dat wezenlijke vragen gesteld worden. De Amerikaanse orde begon na WOII met hoog gestemde idealen, maar was er ook een geworden van wegkijken en hoogdravende verklaringen die meningsverschillen moesten maskeren.

Trump maakt een einde aan die soms comfortabele hypocrisie. Als je het vermoeden hebt dat iets hersendood is, zég dat dan ook. Pas daarna kun je helder zien wat je wilt behouden en wat niet. En vooral: welke prijs je bereid bent daarvoor te betalen.

Redacteur geopolitiek Michel Kerres en Oost-Europa-deskundige Hubert Smeets schrijven hier afwisselend over de kantelende wereldorde.