Stikstof treft spoor

Beperkt onderhoud Door de stikstofcrisis staat uitbreiding van het spoor op de tocht. Het kabinet geeft asfalt een hogere prioriteit dan het openbaar vervoer.

De totale impact van de stikstof- en PFAS-crisis op de weg en het spoor is nog niet in kaart gebracht.
De totale impact van de stikstof- en PFAS-crisis op de weg en het spoor is nog niet in kaart gebracht. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

Iedere tien minuten een trein tussen grote steden als Amsterdam, Arnhem, Den Haag, of Almere: het was een van de grote ambities van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en van spoorbeheerder ProRail.

Maar door de stikstof- en PFAS-crisis staat die ambitie op de tocht, net als de uitbreiding van een fors aantal autowegen of het reguliere onderhoud aan het spoor.

Voor dat ‘spoorboekloos’ treinreizen een feit is, is nog veel uitbreidingswerk aan het spoor en stationsperrons nodig. Daar knelt het, nu ProRail niet weet waarheen afgegraven en vervuilde grond moet worden afgevoerd. De spoorbeheerder verwacht de komende jaren grote achterstanden en extra kosten bij het onderhoud en het beheer van geplande spoorprojecten. Volgens minister Cora van Nieuwenhuizen (VVD) gaat het om een schadepost van tientallen miljoenen euro’s en vooral grote vertragingen bij de uitvoering, zo schreef ze deze week in een brief aan de Tweede Kamer.

Het is een nieuwe tegenslag voor het ministerie van I en W, dat al veel vertraging en extra kosten moest incasseren sinds de Raad van State het soepele stikstofprogramma, het PAS, eind mei liet sneuvelen. Sindsdien bestaat grote onduidelijkheid over de toekomst van grote bouwprojecten, zoals de aanleg van wegen en spoor. Er worden nauwelijks nog vergunningen voor grote projecten uitgegeven en de overheid zal veel meer moeten doen om de stikstofschade van zulke projecten te compenseren.

Bovenop de PAS-crisis volgde deze zomer een PFAS-crisis. Door een nieuwe milieunorm moeten baggeraars en grondverzetters nu aan veel strengere eisen voldoen als ze werken met hardnekkige giftige perfluoralkylstoffen (PFAS), die op veel bouwlocaties in de bodem zitten.

Lees ook over Duitsland, dat eveneens een ‘reusachtig stikstofprobleem’ heeftstik

Wel asfalt, geen spoor

Voor de automobilist probeerde Rutte III tot nu toe de hinder als gevolg van de stikstofcrisis te beperken. Dat bleek uit het noodpakket dat het kabinet vorige week presenteerde. De maximumsnelheid wordt overdag weliswaar teruggebracht van 130 kilometer naar 100 kilometer per uur om ‘stikstofruimte’ te creëren die voornamelijk voor de woningbouw kan worden ingezet, maar Van Nieuwenhuizen regelde als uitruil dat ook een aantal infrastructurele projecten van die regeling gebruik kan maken

Van de zeven grote MIRT-projecten die zo alsnog snel gebouwd kunnen worden, gaat het in alle gevallen om extra asfalt. Spoor werd overgeslagen.

De totale impact van de stikstof- en PFAS-crisis op de weg en het spoor is nog niet in kaart gebracht. Tot eind 2019 heeft ProRail nog afspraken met een verwerkingsbedrijf voor de afvoer van vervuilde grond. Waar de vervuilde grond daarna naartoe moet is nog onduidelijk. Het hoogfrequente spoornetwerk (spoorboekloos rijden) vereist een investering van 1,5 miljard euro, en die zal vertraging oplopen, verwacht de minister. Mogelijk zelfs vertragingen die tot twee jaar kunnen oplopen.

Honderdduizenden woningen

Vertragingen die ook de bouw van honderdduizenden woningen in de wielen kunnen rijden. Van Nieuwenhuizen en haar collega, minister Stienje van Veldhoven (Milieu en Wonen, D66) overleggen deze week met provincies en de grote steden over die woningbouwplannen van het kabinet. Maar dat gaat niet zonder aansluitende infrastructuur van wegen en openbaar vervoer.

Vorige week presenteerde het kabinet een pakket aan noodmaatregelen om die stikstofcrisis op de korte termijn te bezweren. Behalve die snelheidsverlaging kondigden premier Rutte en ministers Van Nieuwenhuizen, Carola Schouten (Landbouw, CU) en Stientje van Veldhoven (Milieu en Wonen, D66) aan, ook te willen kijken naar minder natuurdoelen en naar stikstofbesparingen door ander veevoer. Over stagnatie van openbaar vervoerprojecten werd in die noodplannen niet gerept.