Stijgt je bloeddruk door zoethout in thee?

Op steeds meer verpakkingen staat de waarschuwing: oppassen, hier zit zoethout in. Waarom is dat?

In drop zit ook zoethout, waardoor gematigde consumptie aan te raden is.
In drop zit ook zoethout, waardoor gematigde consumptie aan te raden is. Foto Diana Taliun

Op het doosje Clipper-thee (‘Lemon & Ginger – organic infusion’) valt de waarschuwing nauwelijks op. Maar nét onder de ingrediëntenlijst staat het, in vrolijk gele letters: ‘Bevat zoethout – mensen met hoge bloeddruk dienen overmatig gebruik te vermijden’. Ook andere theemerken grossieren in de zoethoutsmaken: van Pickwick tot Yogi, van Lipton tot Albert Heijn. En steeds vaker zie je op de zijkant van theedoosjes ook die waarschuwende woorden. Hoe komt het dat je van zoethout een hoge bloeddruk krijgt?

Dat heeft te maken met de zoetstof glycyrrhizine. De zoethoutplant (Glycyrrhiza glabra) kan 1,5 meter hoog kan worden en komt voor in Zuidoost-Europa en het Midden-Oosten. In de zomer krijgt hij harige roze bloemtrosjes, maar bij consumptie gaat het om het ondergrondse deel: de meterslange wortels. Die bevatten glycyrrhizine.

De wortels worden los verkocht als snoepgoed of alternatief medicijn (zo zou kauwen op de houtige wortels helpen tegen tandvleesontstekingen), maar vaker nog verwerkt tot zoethoutextract. In die vorm komt het ook terecht in drop en zoethoutthee, en in kauwgom, tabak en medicijnen zoals hoestdrank.

Glycyrrhizine verhoogt de bloeddruk doordat het maakt dat er in de bijnierschors minder van het hormoon cortisol in cortison wordt omgezet. Doordat de cortisolconcentratie in de nieren stijgt (‘pseudohyperaldosteronisme’), wordt er meer natrium vastgehouden, en daardoor ook meer water (dat heeft te maken met onze osmoregulatie, die ervoor moet zorgen dat de hoeveelheid mineralen in onze lichaamsvloeistoffen constant blijft). Daardoor neemt de hoeveelheid bloed die door ons hart moet worden rondgepompt toe, met als gevolg dat het hart harder moet werken en de bloeddruk stijgt. Dat kan ernstige gevolgen hebben, en in enkele gevallen zelf tot een fatale hartaanval leiden.

Gezonde volwassen man

In 2007 publiceerde het Nederlands Tijdschrift Voor Geneeskunde (NTVG) het artikel ‘Hypertensie door consumptie van drop en zoethoutthee’. Daarin staat dat 9,5 mg glycyrrhizine per dag een aanvaardbare dagelijkse inname is. ‘Voor drop zou dit een maximumconsumptie van ongeveer 2-5 dropjes per dag betekenen, en voor zoethoutthee een half kopje per dag’. Uit eerdere studies, en uit een recent overzicht, bleek dat 95 á 100 mg glycyrrhizine per dag (20 dropjes) leidt tot een stijging van de bloeddruk met 5,45 mmHg. Maar omdat sommige mensen gevoeliger zijn, wordt de inname veiligheidshalve vaak verlaagd met een factor 10. Een gezonde volwassen man of vrouw kan volgens het Voedingscentrum per dag dus zo’n 20 dropjes eten óf een halve liter zoethoutthee drinken zonder bijeffect. Kinderen, zwangere vrouwen en mensen met hoge bloeddruk krijgen het advies weinig zoethoutproducten te consumeren.

Producten met meer dan 100 mg/kg of 10 mg/l glycyrrhizine moeten voorzien zijn van de tekst ‘Bevat zoethout’. Boven 4 g/kg of 50 mg/l moet een product de waarschuwing bevatten zoals op de Clipper-verpakking. Bij sterke drank met zoethoutwortel (ouzo, pernod) geldt dat voor een gehalte boven de 300 mg/l.

Glycyrrhizine is niet de énige factor die van invloed is op een hoge bloeddruk. Alcohol verhoogt de bloeddruk al vanaf twee glazen per dag, en de Hartstichting adviseert maximaal 6 gram zout per dag te eten. De bijdrage van zout in drop heeft volgens het artikel in het NTVG een verwaarloosbaar effect.