Reportage

Shenzhen ruikt kans door onrust in Hongkong

Modelstad Tegen de achtergrond van een roerig Hongkong schuift China het nabije Shenzhen naar voren als alternatief financieel centrum. Is dat realistisch?

Het centrum van Shenzhen. Door de onrust in Hongkong schuift China de stad naar voren als financieel centrum.
Het centrum van Shenzhen. Door de onrust in Hongkong schuift China de stad naar voren als financieel centrum. Foto Andy Wong/AP

Bij binnenrijden van de Zuid-Chinese stad Shenzhen lijken de straatgevechten, de wegblokkades en de demonstraties in het hart van het financiële centrum van Hongkong, hemelsbreed slechts 25 kilometer verderop, opeens heel ver weg. De onlusten zullen niet makkelijk overslaan naar Shenzhen, al was het maar omdat er altijd en overal zichtbaar en onzichtbaar politietoezicht is.

Gaat het stabiele Shenzhen het onrustige Hongkong straks wegdrukken als hét financiële centrum van Azië? En gaat dat extra snel nu de chaos in Hongkong compleet is? Chen Mingming, onderdirecteur van investeringsfonds Zhongjin Taifu (ZJTF), gelooft van wel. „Het liefst ontwikkelen Shenzhen en Hongkong zich allebei goed, maar als Hongkong het voor zichzelf verpest, gaan wij in elk geval verder”, zegt ze gedecideerd.

Futian is het belangrijkste financiële centrum van Shenzhen. Daar doorsnijden achtbaanswegen de eindeloze blokken hoogbouw. De Zuidas valt erbij in het niet – niet alleen in fysieke grootte, maar ook als je kijkt naar de plaats van Shenzhen op de lijst van financiële centra in de wereld. Shenzhen staat negende, Amsterdam vinden we op plaats 37.

Hier liggen kansen

Chen serveert dure Chinese thee in kleine zwarte kommetjes op de 36ste verdieping van haar kantoor. Het uitzicht over de jonge miljoenenstad is adembenemend, en dat is ook de bedoeling. Met haar elf medewerkers probeert ze er vermogende Chinese particulieren te overtuigen ZJTF in de arm te nemen voor hun vermogensgroei. Vanaf 1 miljoen renminbi – zo’n 130.000 euro – kan je instappen. „Het rendement lag de afgelopen jaren boven de 20 procent”, zegt Chen trots.

De 33-jarige directeur draagt een zwarte krijtstreepblouse waarvan de streepjes bezet zijn met kleine steentjes, die in de zon glinsteren als diamantjes. Haar irissen hebben een iets groene gloed doordat ze gekleurde contactlenzen draagt.

Chen studeerde internationaal modemanagement in het Verenigd Koninkrijk. Daarna verhuisde ze naar Singapore, waar ze het na vijf jaar wel had gezien. „Alles is er al af. Er zit geen groei meer in”, vertelt ze.

In 2016 besloot ze Singapore te verruilen voor Shenzhen. „Hier liggen de kansen”, vindt ze. „Zeker nu de centrale overheid wil dat Shenzhen ook financieel een steeds belangrijker rol gaat spelen.”

Lees ook: Blijft Hongkong een veilige zakelijke haven?

Modern socialisme

In augustus kwam China met het plan van Shenzhen in 2025 een modelstad te maken voor „de modernisering van het socialisme.” In 2050 moet de stad wereldwijd toonaangevend zijn in concurrentiekracht, innovatie en invloed.

Shenzhen krijgt daarom de mogelijkheid te experimenteren met vrijheden die de financiële sector in de stad internationaal een koploper moeten maken. Dan gaat het bijvoorbeeld over de mate waarin de Chinese munt de renminbi converteerbaar is, en over maatregelen om geld makkelijker van en naar het buitenland te laten stromen, en maatregelen die de lokale beurs meer verbinding met buitenlandse beurzen moeten geven.

Shenzhen is een jonge stad. De ruim twaalf miljoen inwoners zijn vrijwel allemaal elders geboren. „Dat is een voordeel”, vindt Chen. „In Shanghai hoor je er als iemand van buiten nooit helemaal bij. Daar is het toch de kliek uit Shanghai zelf die de dienst uitmaakt en de zaken onderling verdeelt.”

Een financieel centrum floreert alleen bij een erkend, onafhankelijk rechtssysteem

Jingzhou Tao advocaat te Beijing

De gemiddelde leeftijd ligt in Shenzhen op 31 jaar. De stad staat dit jaar voor het eerst in de toptien van belangrijkste financiële centra ter wereld die de Londense adviesfirma Z/Yen elk halfjaar samen met het China Development Institute in Shenzhen opstelt.

New York staat in die lijst op één, Hongkong op drie. Hongkong kruipt naar de tweede plaats toe, die nu nog wordt ingenomen door Londen. De Britse hoofdstad heeft met de dreigende Brexit aan aantrekkelijkheid verloren, maar ook de score van Hongkong is nu minder goed. Shenzhen stijgt al jaren snel op de ranglijst, vooral omdat de stad hoog scoort op infrastructuur.

„Het voelt alsof de lente hier in Shenzhen nu echt doorbreekt”, zegt Chen. Ze voelt zich enorm gesteund door de centrale overheid. „Je weet niet half hoe belangrijk dat is. Als bij ons in China de centrale overheid iets besluit, dan gebeurt het ook.”

Onvervangbaar

Jingzhou Tao, managing partner van het internationale advocatenkantoor Dechert in Beijing, gelooft er helemaal niets van. Hij denkt niet dat Shenzhen Hongkong ooit kan vervangen als internationaal financieel centrum. „Je bent er echt niet als je een aantal nieuwe regels invoert”, zegt hij in zijn kantoor, dat uitkijkt over het CCTV-gebouw van Rem Koolhaas. „Hongkong is onvervangbaar.”

Tao schreef hier vorige maand een opiniestuk over in de Financial Times. Hij licht met een paar heldere argumenten toe waarom hij dat vindt: „Een internationaal financieel centrum floreert alleen bij een volwassen, internationaal erkend en vooral ook onafhankelijk rechtssysteem”, zegt Tao. „Dat heb je niet zomaar als je zégt dat je het hebt. Dat moet internationaal zo ervaren worden.”

Daar zit meteen een groot probleem. Internationale bedrijven kunnen in China in conflict raken met een staatsbedrijf, met de plaatselijke of met de nationale overheid. Maar in dit land is het rechtssysteem ondergeschikt aan de communistische partij, en wat gebeurt er dan?

Tao spreekt het niet zo expliciet uit, maar hij gelooft niet dat een rechtssysteem onder de communistische partij ooit onafhankelijk zal kunnen opereren. Hij behoort tot de eerste lichting studenten die in de jaren tachtig door toenmalig leider Deng Xiaoping naar het buitenland werden gestuurd. Hij kwam terug naar, maar zijn Chinese nationaliteit verruilde hij voor de Franse. En hij schenkt nu koffie in plaats van thee.

Het hele idee dat Shenzhen op korte termijn Hongkong kan vervangen, vindt hij ongeloofwaardig. „Als je dat propageert, ben je onwetend of je hebt te veel zelfvertrouwen”, zegt Tao.

Hongkong is in zijn ogen juist zo succesvol doordat er sprake is van heel weinig regelgeving en heel vrij verkeer van geld en goederen. China is daarin precies omgekeerd. En dan is er nog de Chinese munt die niet vrij inwisselbaar is.

„Juist dat gaf China in het verleden veel controle”, zegt Tao. „De reden dat China niet geraakt werd door de Aziatische en daarna de internationale financiële crisis, is dat niemand de Chinese munt kon aanvallen. De koers van die munt werd en wordt door de Chinese overheid vastgesteld. Niet door de markt.”

Tao gelooft niet dat de Chinese overheid de controle over de munt en over kapitaalstromen naar en van China snel zal willen opgeven. Controle wordt voor de staat juist weer belangrijker.

Singapore

Maar als Shenzhen ongeschikt is, kan Singapore dan de rol van Hongkong overnemen? Tao lacht. „Ik hoor dat private banken in Singapore het de laatste tijd behoorlijk druk hebben.” Maar vermogenden mogen dan hun geld ernaar overbrengen, ook Singapore biedt geen echt alternatief, vindt hij. „Het speelt een neutrale rol. Om te denken dat Singapore net zulke nauwe banden met China kan opbouwen als Hongkong nu heeft, is een utopie.”

Hongkong en China zijn op economisch gebied behoorlijk geïntegreerd. Veel topbedrijven in Hongkong zijn in Chinese handen en de grote Chinese bedrijven zijn genoteerd aan de beurs van Hongkong. „Ook veel kapitaal dat China in eigen land gebruikt, komt op papier via Hongkong binnen”, aldus Tao.

JingzhouTao denkt dat Shenzhen alleen kan slagen als financieel centrum als het in zijn geheel de regels en het systeem overneemt van Hongkong. Zodat het als het ware deel gaat uitmaken van Hongkong.

Dat zal echter niet snel gebeuren, meent hij. China wil juist een nieuw, alternatief systeem scheppen, een financieel systeem met typisch Chinese kenmerken. Enerzijds moet dat een sterk, goed gereguleerd stelsel zijn dat ook voor internationale partijen aantrekkelijk is. Anderzijds mogen de wetten van de markt daar niet echt gelden: de regie over het systeem moet stevig in handen van de overheid blijven. Het blijft daarmee ook onderhevig aan de willekeur en de grillen van de Chinese overheid. Internationaal niet erg aantrekkelijk.