Opinie

NPO schrapt VPRO Boeken en ontpopt zich tot sponsor van de achteruitgang

Cultuur Onder het mom van vernieuwing sneuvelt VPRO Boeken. Een uniek geluid gaat verloren, stellen oud-presentator Jeroen van Kan en vele schrijvers en dichters, onder wie .
De Amerikaanse schrijfster Rachel Kushner in VPRO Boeken.

De Amerikaanse schrijfster Rachel Kushner in VPRO Boeken.

Het is verbijsterend dat de NPO stopt met het programma VPRO Boeken. Eind december is de laatste aflevering. Al vanaf 1962 boden VPRO Boeken en diens voorgangers, waaronder Literaire Ontmoetingen en Zeeman met Boeken, een prachtig podium voor diepgravende interviews met de beste schrijvers en dichters uit binnen- en buitenland. Niet voor niets is het een van de best bekeken programma’s op de zondagochtend, met uitschieters tot meer dan 200.000 kijkers.

VPRO Boeken werd door een aantal Hilversumse bestuurders niet meer van deze tijd geacht. Een argument dat vaker wordt aangevoerd als een programma sneuvelt. Een beroep doen op de noodzaak om te vernieuwen heeft als voordeel dat je je besluit niet hoeft te onderbouwen. Vernieuwing is immers altijd goed, zeker voor een omroep die zich profileert als sponsor van de vooruitgang.

Lees ook: Een boek is een broos product

Tafel, stoel, interessante gast

Als het ouderwets is om aan een tafeltje schrijvers te interviewen over hun werk, dan is elke talkshow ouderwets. Je kunt vernieuwen wat je wilt, maar voor een goed praatprogramma heb je niet meer nodig dan een tafel, stoelen, interessante gasten en een goed geïnformeerde presentator. Zoals in het geval van VPRO Boeken en voorgangers onder meer de uitstekende Hans Gomperts en Adriaan van Dis en tot zijn dood in 2016 Wim Brands. Nu hebben Carolina Lo Galbo en Tjitske Mussche de twijfelachtige eer om de laatste afleveringen van het programma te maken.

Vanaf januari start een nieuw, breed cultuurprogramma, maar dat kan geen vervanging zijn van een programma dat zich uitsluitend toelegt op het interviewen van auteurs over recent verschenen werk. Neem alleen al deze kleine selectie uit de lange lijst internationale giganten die allemaal te gast waren bij VPRO Boeken: John Irving, A.S Byatt, Jonathan Safran Foer, Alan Hollinghurst, John Banville, Édouard Louis, Paul Auster, David Sedaris, Karl Ove Knausgård, Annie Proulx, Lionel Shriver…

Imposant, maar het aardige van VPRO Boeken was dat het zich niet bekommerde om reputaties. Een debutant kreeg er evenveel aandacht als een gevestigde schrijver, een fenomeen dat je in andere praatprogramma’s nauwelijks tegenkomt. Daar komt een auteur doorgaans pas aan tafel als die al een zekere roem heeft vergaard. Wie interviewt de nieuwe Marieke Lucas Rijneveld nog vóór de roem zich aandient? VPRO Boeken nodigde haar in 2016 al uit, toen haar succesroman De avond is ongemak nog moest verschijnen.

Lees ook: Waarom ik op mijn hoede ben voor dat nieuwe cultuurprogramma van de VPRO

De wereld van nu

Het programma beperkte zich allerminst tot fictie. Zolang het goed geschreven was en aanleiding gaf tot een bijzonder gesprek, werd de auteur uitgenodigd.

Zoals de Indiase schrijver en essayist Pankaj Mishra bijvoorbeeld, die in het terecht alom geprezen boek Tijd van woede de wereld van nu probeert te diagnosticeren. Zag u hem in een ander praatprogramma? Of schrijver Arno Geiger en zijn boek Onder de Drachenwand (winnaar Europese Literatuurprijs 2019), waarin hij een nazi opvoert die niet louter slecht is. De wereld van nu spiegelde zich voortdurend in het programma, dus aan een gebrek aan urgentie (ook een standaarduitdrukking van Hilversumse bestuurders) kan het niet hebben geleden.

Welk ander programma gaat de Pankaj Mishra’s en Arno Geigers van morgen interviewen? En denk eens aan Delphine Lecompte, Sasja Jansen, Thomas Möhlmann, Erik Lindner, Ingmar Heytze, Mieke van Zonneveld, Maria Barnas… Noem één ander NPO-praatprogramma waarin deze dichters de afgelopen jaren ook werden geïnterviewd over hun werk.

Er gaat, kortom, nogal wat verloren als VPRO Boeken ophoudt te bestaan. De NPO verzaakt bovendien zijn wettelijke verplichting voor een programmering die „evenwichtig, pluriform, gevarieerd en kwalitatief hoogstaand” is en „ook voor kleinere doelgroepen” gemaakt.

Terwijl de overheid alles in strijd gooit tegen de ontlezing in Nederland, stopt de NPO met een programma waar wekelijks zeker tussen de 100.000 en 150.000 mensen naar kijken. Ter vergelijking: dat is ongeveer acht keer een vol Ahoy. Daar kan geen leesbevorderingsproject tegenop.

Wij roepen de NPO dan ook op om VPRO Boeken te behouden, of om binnen afzienbare tijd een nieuw boekenprogramma in het leven te roepen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.