Opinie

Multinationals, die moeten een tegenprestatie leveren

Zihni Özdil

Het openingssalvo in de oorlog tegen bijstandsmoeders was in Rotterdam. In 2011 werd daar wethouder Marco Florijn (PvdA) binnengehaald. Als een soort neoliberale hertog van Alva.

Florijn liet er geen gras over groeien. Meteen ging hij aan de slag om die luie bijstandsmoeders een keiharde les te leren. Zo toverde hij het concept ‘verplicht vrijwilligerswerk’ tevoorschijn. Vrijwillig verplicht werken was nodig, zei de sociaal-democraat, voor de ‘tegenprestatie’. In Rotterdam werd dat vooral papier prikken. Op straat en in een hesje. Vernedering. Verdringing.

De participatiesamenleving van het VVD-PvdA-kabinet Rutte II ging vervolgens ‘decentraliseren’. Overheidstaken naar gemeenten. En tegelijk geld weghalen bij die gemeenten. Een bezuiniging? Welnee, het doel is lokaal maatwerk, bezwoeren Rutte en Samsom, gemeenten krijgen zelf de regie.

Toen kwam er een propaganda-offensief: het frame van de luie, rijke bijstandsmoeder. Bijstandsgerechtigden hebben toch het hele jaar vakantie, zoals premier Rutte het later verwoordde.

Hard aanpakken dus. Eerst een officiële kliklijn voor bijstandsfraude. Vervolgens rechercheurs, heimelijke observaties, privé-detectives, verborgen camera’s en gps-trackers. Niets wordt meer geschuwd in de nietsontziende oorlog tegen bijstandsmoeders. Ze frauderen immers. Want ze hebben bijvoorbeeld te veel tandenborstels bij hun wasbak.

Hoe gerechtvaardigd is deze oorlog? Wat kosten bijstandsgerechtigden de samenleving dan precies? Hoeveel fraude wordt er door hen gepleegd? Heeft u weleens getallen gehoord van de heren en dames politici? Ik niet.

Dus heb ik het even opgezocht: de bijstandsuitkering kost minder dan 1 procent van het bruto binnenlands product en minder dan 2 procent van alle overheidsuitgaven. En die zogenaamde fraude? Wel, bijstandsgerechtigden zijn de minst frauduleuze mensen in ons land: er is jaarlijks fraude met slechts 0,2 procent van het totaalbedrag aan uitkeringen. Bovendien is het fraudebedrag volstrekt verwaarloosbaar. Vooral als je die naast immense bedragen zet die omgaan in btw-carrousselfraude, aanbestedingsfraude, acquisitiefraude, beleggingsfraude of bankenfraude. Letterlijk tientallen miljoenen versus tientallen miljarden euro.

Deze week rapporteerde het SCP wat iedereen die destijds niet mee roffelde met de oorlogstrom al wist: de Participatiewet is een fiasco. Er is geen enkel bewijs dat die ‘tegenprestatie’ mensen vooruit helpt, legde SCP-directeur Kim Putters nog eens uit bij Nieuwsuur. Hij besloot: „Maar je kunt politiek gezien nog steeds vinden dat mensen iets terug moeten doen voor een uitkering.”

Nou en of: staatssecretaris Van Ark (Sociale Zaken, VVD) bepleit daarom nog meer oorlog tegen bijstandsmoeders. Die paar gemeenten die niet meedoen met het vernederen van mensen wil ze alsnog verplichten om een ‘tegenprestatie’ te vragen.

Wanneer politici in weerwil van harde feiten koppig doorgaan met destructief beleid voor arme mensen, moeten we het beestje bij de naam durven te noemen: de oorlog tegen bijstandsmoeders gaat om iets anders.

Tijd voor fundamentele vragen. Waarom willen we als samenleving überhaupt een ‘tegenprestatie’ voor sociale rechten? Waarom is het geen werk om als alleenstaande moeder je kinderen op te voeden? Sinds wanneer gaan we zo makkelijk mee in de propaganda tegen arme mensen?

En waarom halen we tegelijk onze schouders op voor de echte, veel grotere bijstandstrekkers? Zoals miljonairs die een villasubsidie – in de volksmond bekend als hypotheekrenteaftrek – krijgen. Of grote multinationals die miljarden aan bijstandsuitkeringen – in de volksmond ‘fiscaal voordeel’ – krijgen.

Voor hen geen ‘tegenprestatie’. Laat staan heimelijke observaties, gps-trackers, privédetectives of verborgen camera’s.

Zihni Özdil is historicus.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.